قزاقستان با امضای قرارداد طراحی، تأمین تجهیزات و ساخت نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان، پروژه چندساله انرژی هستهای خود را وارد مرحله عملیاتیتری کرد. این قرارداد میان شرکت «نیروگاههای هستهای قزاقستان» و شرکت «اتماسترویاکسپورت» از زیرمجموعههای شرکت دولتی روساتم به امضا رسید.
این توافق در حاشیه یازدهمین مجمع اقتصادی شرق در ولادیوستوک انجام شد. آلماسادم ساتکالییف، رئیس آژانس انرژی اتمی قزاقستان، و آلکسی لیخاچف، مدیرکل روساتم، در مراسم امضای قرارداد حضور داشتند.
پروژه جدید بخشی از برنامه دولت برای افزایش ظرفیت تولید برق و تقویت امنیت انرژی کشور است. قزاقستان همزمان تلاش میکند ظرفیتهای صنعتی و فناورانه داخلی خود را نیز در این حوزه توسعه دهد.
قرارداد ساخت نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان چه تغییری ایجاد میکند؟
امضای قرارداد، پروژه نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان را یک گام دیگر به مرحله اجرا نزدیک کرده است. با این حال، پروژه هنوز تمام مراحل رسمی برای آغاز نهایی عملیات را پشت سر نگذاشته است.
بر اساس توافق بیندولتی دو کشور که ۲۸ مه ۲۰۲۶ امضا شد، طرفین باید تشریفات قانونی و مراحل مورد نیاز را تکمیل کنند. دریافت تأییدیههای لازم از دولت قزاقستان نیز در این روند قرار دارد.
بنابراین، امضای قرارداد را باید یک مرحله مهم در مسیر اجراییشدن پروژه دانست؛ نه پایان فرآیند قانونی و فنی آن.
از همهپرسی تا انتخاب پیمانکار
قزاقستان در اکتبر ۲۰۲۴ از طریق یک همهپرسی سراسری، موافقت عمومی با ساخت نیروگاه هستهای را به دست آورد.
برنامه فعلی، ساخت نیروگاه را در منطقه ژامبیل در استان آلماتی پیشبینی میکند. برآوردهای اولیه نیز دوره ساخت حدود هشت سال را نشان میدهد.
روساتم برای اجرای این پروژه از میان چند شرکت بینالمللی انتخاب شد. شرکت ملی هستهای چین (CNNC)، شرکت فرانسوی EDF و شرکت کرهای Korea Hydro & Nuclear Power نیز در فهرست گزینههای بررسیشده قرار داشتند.
این انتخاب، نقش همکاریهای بینالمللی را در توسعه برنامه هستهای قزاقستان برجسته میکند.
رشد تقاضای برق، محرک توسعه انرژی هستهای
دولت قزاقستان افزایش تقاضای برق را یکی از دلایل اصلی حرکت به سمت انرژی هستهای میداند.
اقتصاد این کشور در حال توسعه است و رشد تولید صنعتی و زیرساختها به برق بیشتری نیاز دارد. توسعه اقتصاد دیجیتال و فناوریهای هوش مصنوعی نیز میتواند در سالهای آینده مصرف برق را افزایش دهد.
نیروگاه هستهای میتواند برق پایدار و مستمر در اختیار شبکه قرار دهد. این ویژگی در کنار منابع تجدیدپذیر اهمیت دارد؛ زیرا تولید برق خورشیدی و بادی به شرایط طبیعی وابسته است.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، نیروگاههای هستهای نزدیک به ۱۰ درصد برق جهان را تولید میکنند. این سهم در اقتصادهای پیشرفته به حدود ۲۰ درصد میرسد.
ظرفیت جهانی نیروگاههای هستهای نیز به حدود ۴۱۳ گیگاوات در ۳۲ کشور نزدیک شده است.
انرژی هستهای و کاهش انتشار کربن
انرژی هستهای قزاقستان تنها از منظر امنیت انرژی اهمیت ندارد. کاهش انتشار کربن نیز یکی دیگر از موضوعات مورد توجه در توسعه این بخش است.
آژانس بینالمللی انرژی برآورد کرده است که انرژی هستهای هر سال از انتشار حدود ۱.۵ گیگاتن دیاکسیدکربن جلوگیری میکند. این انرژی همچنین میتواند تقاضا برای حدود ۱۸۰ میلیارد مترمکعب گاز را کاهش دهد.
برای قزاقستان، توسعه نیروگاه هستهای میتواند دو هدف را همزمان دنبال کند. نخست، ظرفیت جدیدی برای تولید برق پایدار ایجاد میکند. دوم، امکان کاهش شدت کربنی بخش انرژی را افزایش میدهد.
با این حال، دولت قزاقستان نمیتواند انرژی هستهای را جایگزین کامل منابع تجدیدپذیر کند.
خورشید و باد همچنان بخش مهمی از ظرفیت انرژی آینده کشور خواهند بود. ترکیب این منابع با نیروگاههای هستهای و نیروگاههای حرارتی میتواند ساختار متنوعتری برای تأمین برق ایجاد کند.
فرصت صنعتی در کنار تولید برق
منافع نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان میتواند فراتر از تولید برق باشد.
آژانس انرژی اتمی قزاقستان بر افزایش مشارکت شرکتهای داخلی تأکید دارد. این رویکرد میتواند تقاضا برای کالاها، خدمات فنی و ظرفیتهای مهندسی داخلی را افزایش دهد.
ساخت یک نیروگاه هستهای به تجهیزات تخصصی، دانش مهندسی، سامانههای ایمنی و استانداردهای دقیق فنی نیاز دارد. مشارکت شرکتهای داخلی در چنین پروژهای میتواند تجربه و دانش فنی آنها را افزایش دهد.
قزاقستان همچنین میتواند از این پروژه برای تربیت نیروی انسانی متخصص استفاده کند. ایجاد این ظرفیتها در بلندمدت به توسعه پروژههای هستهای آینده کمک خواهد کرد.
قزاقستان و اتصال صنعت اورانیوم به تولید برق
قزاقستان در حالی وارد مسیر تولید برق هستهای میشود که جایگاه مهمی در بازار جهانی اورانیوم دارد.
این کشور بزرگترین تولیدکننده اورانیوم جهان محسوب میشود، اما تاکنون برق هستهای تولید نکرده است.
ساخت نیروگاه میتواند این وضعیت را تغییر دهد. قزاقستان با توسعه ظرفیتهای داخلی میتواند بخشی از زنجیره ارزش صنعت هستهای را در داخل کشور شکل دهد.
این تحول میتواند از استخراج و تأمین مواد اولیه فراتر رود و حوزههایی مانند مهندسی، خدمات تخصصی، آموزش و فناوری را نیز دربرگیرد.
برنامه قزاقستان برای توسعه بیشتر صنعت هستهای
دولت قزاقستان پیشتر از برنامه ساخت سه نیروگاه هستهای خبر داده است.
اگر این برنامه ادامه پیدا کند، نخستین پروژه میتواند به پایهای برای توسعه گستردهتر صنعت هستهای کشور تبدیل شود.
در چنین شرایطی، تجربه ساخت نیروگاه اول میتواند برای پروژههای بعدی مورد استفاده قرار گیرد. توسعه نیروی انسانی، زنجیره تأمین داخلی و ظرفیتهای مهندسی نیز میتواند روند اجرای پروژههای آینده را تسهیل کند.
امنیت انرژی و حاکمیت فناورانه در اولویت
دولت قزاقستان توسعه انرژی هستهای را بخشی از تلاش خود برای تقویت استقلال انرژی و حاکمیت فناورانه کشور معرفی کرده است.
رشد مصرف برق باعث شده تأمین پایدار انرژی به یکی از موضوعات مهم سیاستگذاری اقتصادی تبدیل شود. نیروگاه هستهای میتواند بخشی از این نیاز را در بلندمدت پوشش دهد.
در عین حال، میزان موفقیت پروژه فقط به ساخت نیروگاه وابسته نیست. توسعه توانمندیهای صنعتی، آموزش نیروی متخصص و مشارکت شرکتهای قزاقستانی نیز اهمیت زیادی دارد.
نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان؛ نقطه عطفی برای کشور
امضای قرارداد ساخت، پروژه هستهای قزاقستان را وارد مرحله مهمتری کرده است. این پروژه میتواند ظرفیت تولید برق پایدار کشور را افزایش دهد و از رشد صنایع و زیرساختها حمایت کند.
از سوی دیگر، مشارکت شرکتهای داخلی میتواند به توسعه دانش فنی و ایجاد مشاغل تخصصی کمک کند.
قزاقستان اکنون در نقطهای قرار دارد که میتواند جایگاه خود را در صنعت هستهای از یک تولیدکننده بزرگ اورانیوم به کشوری با ظرفیت تولید برق هستهای گسترش دهد.
اگر این پروژه با موفقیت اجرا شود، نخستین نیروگاه هستهای قزاقستان میتواند نهتنها یک پروژه انرژی، بلکه نقطه شروع شکلگیری یک زنجیره صنعتی و فناورانه جدید در این کشور باشد.
توسعه نیروگاه هستهای نیز در کنار پروژههای صنعتی و زیرساختی، بخشی از روند جدید سرمایهگذاری و توسعه اقتصادی قزاقستان محسوب میشود.
