چین در حال تقویت جایگاه خود در تجارت خارجی قزاقستان است و اکنون سهم بیشتری از مبادلات این کشور نسبت به روسیه دارد. آمارهای جدید نشان میدهد که چین بزرگترین شریک تجاری قزاقستان در نیمه نخست سال جاری میلادی بوده است.
بر اساس دادههای اداره ملی آمار قزاقستان، چین در شش ماه نخست سال ۲۳.۲ درصد از کل تجارت خارجی قزاقستان را به خود اختصاص داده است. سهم روسیه در همین دوره به ۱۸.۴ درصد رسید.
حجم تجارت میان قزاقستان و چین در فاصله ژانویه تا ژوئن به ۱۶.۶۵ میلیارد دلار رسید. در مقابل، ارزش مبادلات تجاری قزاقستان با روسیه ۱۳.۲۲ میلیارد دلار اعلام شد.
چین در تجارت خارجی قزاقستان چه جایگاهی دارد؟
اهمیت این تغییر تنها به ارزش کل تجارت محدود نمیشود. ساختار مبادلات قزاقستان با چین و روسیه نیز تفاوتهای قابلتوجهی دارد.
بر اساس تحلیلی که مؤسسه تِنگِنومیکا (Tengenomika) در ۲۷ اوت منتشر کرد، قزاقستان طی شش ماه نخست سال حدود ۹.۱۴ میلیارد دلار کالا از چین وارد کرد. ارزش واردات از روسیه در همین بازه حدود ۹.۷۴ میلیارد دلار بود.
این ارقام نشان میدهند که با وجود سهم بالاتر چین در مجموع تجارت خارجی، روسیه همچنان در بخش واردات قزاقستان حضور پررنگی دارد.
تفاوت در سبد واردات چین و روسیه
ترکیب کالاهای وارداتی از این دو کشور تفاوت زیادی دارد. چین بهتدریج نقش پررنگتری در تأمین ماشینآلات، تجهیزات، کالاهای برقی و سایر محصولات مورد نیاز پروژههای سرمایهگذاری و توسعه زیرساختی قزاقستان پیدا کرده است.
در مقابل، روسیه همچنان طیف گستردهای از سوخت، مواد غذایی و نهادههای صنعتی مورد نیاز اقتصاد قزاقستان را تأمین میکند.
این تفاوت نشان میدهد که دو کشور نقش یکسانی در زنجیره تأمین قزاقستان ندارند و هر کدام بخشی متفاوت از نیازهای اقتصادی این کشور را پوشش میدهند.
صادرات قزاقستان به چین از روسیه بیشتر است
در بخش صادرات، فاصله میان دو بازار بیشتر دیده میشود.
قزاقستان در نیمه نخست سال حدود ۷.۵۱ میلیارد دلار کالا به چین صادر کرد. ارزش صادرات این کشور به روسیه در همین دوره نزدیک به ۳.۴۹ میلیارد دلار بود.
سبد صادرات قزاقستان به چین عمدتاً شامل سنگ معدن و کنسانتره، مس، نفت و سایر مواد خام است. این محصولات بخش مهمی از تجارت قزاقستان با بازار چین را تشکیل میدهند.
در مقابل، صادرات قزاقستان به روسیه تنوع بیشتری دارد. فلزات، مواد شیمیایی، ماشینآلات و تجهیزات نیز در این سبد صادراتی قرار دارند.
بر اساس دادههای اداره ملی آمار قزاقستان، چین در نیمه نخست سال ۲۳.۲ درصد از کل تجارت خارجی این کشور را به خود اختصاص داده است.
سرمایهگذاری چین و آینده تجارت قزاقستان
افزایش نقش چین در تجارت خارجی قزاقستان همزمان با ورود این کشور به دوره جدیدی از سرمایهگذاری و توسعه تولید رخ داده است.
دولت قزاقستان پیشبینی کرده ارزش واردات کالا تا سال ۲۰۲۹ به ۸۸.۴ میلیارد دلار برسد. بر اساس همین پیشبینی، صادرات نیز در آن سال به ۸۸.۵ میلیارد دلار خواهد رسید.
در چنین شرایطی، تأمین تجهیزات و ماشینآلات مورد نیاز پروژههای جدید اهمیت بیشتری پیدا میکند. چین نیز با ظرفیت بالای تولید صنعتی و صادرات تجهیزات، میتواند نقش مهمی در تأمین این نیازها داشته باشد.
افزایش مبادلات تجاری میان دو کشور در کنار رشد حملونقل ریلی بار قزاقستان و چین، نقش مسیرهای زمینی میان دو اقتصاد را نیز پررنگتر کرده است.
نقش متفاوت پکن و مسکو در اقتصاد قزاقستان
تِنگِنومیکا در تحلیل خود تأکید کرده است که تغییر جایگاه چین و روسیه را نباید تنها جابهجایی دو شریک تجاری بزرگ قزاقستان دانست.
این مؤسسه گفت، چین بهتدریج به تأمینکننده ماشینآلات، تجهیزات و قطعات مورد نیاز برای ایجاد واحدهای تولیدی و اجرای پروژههای زیرساختی جدید تبدیل میشود.
روسیه نیز همچنان نقش مهمی در تأمین کالاها و نهادههایی دارد که اقتصاد قزاقستان در شرایط فعلی به آنها وابسته است.
به این ترتیب، روابط اقتصادی قزاقستان با این دو کشور مسیرهای متفاوتی پیدا کرده است. چین بیشتر در بخش سرمایهگذاری، تجهیزات و توسعه زیرساختها نقش میگیرد، در حالی که روسیه همچنان بخش مهمی از زنجیره تأمین داخلی قزاقستان را پوشش میدهد.
چشمانداز روابط تجاری قزاقستان با چین و روسیه
دادههای نیمه نخست سال نشان میدهد که چین جایگاه خود را در تجارت خارجی قزاقستان بیش از گذشته تقویت کرده است. با این حال، روسیه همچنان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی این کشور محسوب میشود و در تأمین کالاها و نهادههای مورد نیاز بازار داخلی نقش گستردهای دارد.
از سوی دیگر، رشد صادرات قزاقستان به چین و افزایش واردات ماشینآلات و تجهیزات از این کشور میتواند نشاندهنده تغییر تدریجی ساختار روابط اقتصادی دو طرف باشد.
در مجموع، قزاقستان در حال توسعه همزمان روابط تجاری خود با چین و روسیه است، اما نقش این دو شریک در اقتصاد آن یکسان نیست. چین بیش از گذشته به بازار مهم صادرات مواد خام و تأمینکننده تجهیزات توسعهای تبدیل شده و روسیه نیز همچنان جایگاه خود را در زنجیره تأمین کالاهای مورد نیاز اقتصاد قزاقستان حفظ کرده است.
