سرمایهگذاری خارجی در قزاقستان همچنان بیشترین سهم را در آسیای مرکزی دارد. تازهترین گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD) نشان میدهد حجم انباشته سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در آسیای مرکزی طی سال ۲۰۲۵ با رشد ۳.۶ درصدی به ۲۳۵.۵ میلیارد دلار رسیده است. در این میان، قزاقستان نزدیک به دو سوم کل سرمایهگذاری خارجی منطقه را به خود اختصاص داده است.
سرمایهگذاری خارجی در قزاقستان همچنان در رتبه نخست منطقه
بر اساس گزارش UNCTAD، حجم انباشته سرمایهگذاری مستقیم خارجی در قزاقستان تا پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۵۶.۴ میلیارد دلار رسید. این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۵۵.۱ میلیارد دلار و در سال ۲۰۱۰ تنها ۸۲.۶ میلیارد دلار بود.
به این ترتیب، قزاقستان با در اختیار داشتن حدود ۶۶ درصد از کل سرمایهگذاری خارجی آسیای مرکزی، جایگاه خود را بهعنوان بزرگترین مقصد سرمایهگذاری منطقه حفظ کرده است.
در مقابل، ازبکستان بیشترین رشد سالانه را ثبت کرد. حجم سرمایهگذاری خارجی این کشور از ۲۰.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۲۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت.
پروژه ۱۲ میلیارد دلاری چین در قزاقستان
قزاقستان در سال ۲۰۲۵ یکی از مهمترین مقاصد پروژههای جدید سرمایهگذاری در آسیا بود.
یکی از مهمترین این پروژهها، سرمایهگذاری بیش از ۱۲ میلیارد دلاری شرکت چینی East Hope Group در بخش فلزات غیرآهنی است.
UNCTAD این طرح را در میان ۱۰ پروژه بزرگ سرمایهگذاری گرینفیلد کشورهای در حال توسعه آسیا قرار داده است.
کاهش جریان ورودی سرمایهگذاری
با وجود حفظ جایگاه نخست از نظر حجم سرمایهگذاری انباشته، جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در قزاقستان روند متفاوتی داشت.
کل سرمایهگذاری مستقیم خارجی واردشده به آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ به ۴.۹۷ میلیارد دلار رسید. این رقم نسبت به سال قبل ۱۲.۱ درصد افزایش یافت، اما همچنان کمتر از رکورد ۹.۸ میلیارد دلاری سال ۲۰۲۲ است.
ازبکستان با جذب نزدیک به ۴.۴ میلیارد دلار، بیشترین سهم را در رشد سرمایهگذاری منطقه داشت.
در مقابل، قزاقستان در سال ۲۰۲۵ با خروج خالص ۸۶۱ میلیون دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی روبهرو شد؛ در حالی که این کشور در سال ۲۰۲۴ ۲۲۷ میلیون دلار ورود خالص سرمایه ثبت کرده بود.
همچنین قرقیزستان بیشترین رشد درصدی جذب سرمایه را تجربه کرد و میزان سرمایهگذاری ورودی آن به ۶۴۲ میلیون دلار رسید. در مقابل، سرمایهگذاری خارجی در تاجیکستان از ۲۹۱ میلیون دلار به ۸۶ میلیون دلار کاهش یافت.
تمرکز سرمایهگذاری بر فلزات و زیرساخت
گزارش UNCTAD نشان میدهد پروژههای معدنی و زیرساختی همچنان بیشترین سهم را در سرمایهگذاریهای آسیای مرکزی دارند.
بخش فلزات و محصولات فلزی حدود ۴۵ درصد کل پروژههای گرینفیلد منطقه را تشکیل میدهد. پس از آن، انرژی، حملونقل، انبارداری، صنایع شیمیایی، صنایع غذایی و فناوری اطلاعات و ارتباطات قرار دارند.
روند جهانی سرمایهگذاری
سرمایهگذاری مستقیم خارجی جهان در سال ۲۰۲۵ با رشد ۶ درصدی به ۱.۶ تریلیون دلار رسید.
UNCTAD تأکید کرده است که این رشد متوازن نبوده و بدون در نظر گرفتن جریانهای مالی عبوری از مراکز بزرگ سرمایهگذاری اروپا، نرخ رشد جهانی به ۴ درصد میرسد.
در اقتصادهای توسعهیافته، سرمایهگذاری خارجی به ۷۲۳ میلیارد دلار رسید. کشورهای در حال توسعه نیز در مجموع ۹۰۱ میلیارد دلار سرمایه جذب کردند.
ایالات متحده آمریکا با جذب ۲۷۷ میلیارد دلار همچنان بزرگترین مقصد سرمایهگذاری مستقیم خارجی جهان بود. ژاپن و چین نیز در رتبههای بعدی قرار گرفتند.
حرکت سرمایهگذاری جهانی به سمت فناوری
UNCTAD اعلام کرد سرمایهگذاریهای جدید بیش از گذشته به سمت صنایع پیشرفته حرکت کردهاند.
نیمههادیها، صنایع الکترونیک، زیرساختهای هوش مصنوعی، مراکز داده، انرژیهای تجدیدپذیر و زنجیره تأمین باتری، مهمترین مقصد سرمایهگذاریهای جدید بودند.
این گزارش، چین، هند، قزاقستان، مالزی و امارات متحده عربی را از مهمترین میزبانان پروژههای بزرگ سرمایهگذاری در حوزه فناوری و زیرساخت معرفی کرده است.
در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴ درصد کل پروژههای گرینفیلد جهان به این صنایع اختصاص داشت؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۰ تنها ۱۶ درصد بود.
قزاقستان به دنبال جذب سرمایه در صنایع پیشرفته
دولت قزاقستان تلاش میکند سرمایهگذاریها را به سمت انرژیهای تجدیدپذیر، مواد اولیه باتری، مراکز داده، زیرساختهای هوش مصنوعی و فرآوری پیشرفته فلزات و مواد معدنی راهبردی هدایت کند تا وابستگی اقتصاد به صنایع استخراجی کاهش یابد.
نگاه کارشناسان
سلطان ولیخانوف، کارشناس اقتصادی، معتقد است امروز حجم سرمایهگذاری تنها معیار موفقیت نیست.
همچنین لیخانوف گفت که، آنچه اهمیت بیشتری دارد، ورود سرمایه به صنایعی است که انتقال فناوری، ارزش افزوده داخلی و اشتغال تخصصی ایجاد میکنند.
UNCTAD نیز تأکید کرده کشورها باید سیاستهای سرمایهگذاری، اشتغال، زیرساخت و توسعه زنجیره ارزش را هماهنگ کنند تا جایگاه خود را در اقتصاد جهانی تقویت کنند.
پدرو مانوئل مورنو، دبیرکل موقت UNCTAD، نیز اعلام کرد بازآرایی زنجیرههای تأمین جهانی فرصت تازهای برای اقتصادهای در حال توسعه ایجاد کرده است تا به مراکز تولید، فرآوری مواد معدنی راهبردی و هابهای منطقهای تبدیل شوند.
در ادامه مورنو گفت، رقابت کشورها برای جذب سرمایهگذاری اکنون بیش از هر زمان دیگری بر پایه سیاستهای صنعتی، امنیت اقتصادی و مزیتهای فناورانه شکل میگیرد.
در همین راستا، اولویت کشور قزاقستان توسعه کریدورهای بینالمللی، فرآوری مواد معدنی راهبردی، توسعه ظرفیتهای صنعتی و سرمایهگذاری در فناوری و سرمایه انسانی است.
