قزاقستان در حال سرمایهگذاری گسترده در فرودگاهها، زیرساختهای حملونقل هوایی کالا و توسعه ارتباطات بینالمللی است. با این حال، پرسش مهمتر از افزایش درآمدهای ترانزیتی این است که آیا توسعه شبکه هوانوردی این کشور میتواند به سکویی برای رشد لجستیک، صادرات و فعالیتهای اقتصادی با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود یا خیر.
در همین راستا، هاب هوانوردی قزاقستان میتواند در صورت اتصال مناسب به شبکه ریلی، جادهای، انبارداری و صنایع داخلی، نقشی فراتر از جابهجایی مسافر و بار ایفا کند.
هاب هوانوردی قزاقستان؛ ایجاد زیرساختهای لازم برای یک مرکز منطقهای
دولت قزاقستان در چارچوب تلاشها برای تقویت جایگاه این کشور در مسیر حملونقل بینالمللی ترانسخزر، موسوم به کریدور میانی، و تبدیل آن به یکی از قطبهای اصلی ترانزیتی اوراسیا، در حال نوسازی و توسعه زیرساختهای هوانوردی است.
از ژانویه تا ژوئیه، فرودگاههای قزاقستان ۱۰۲ هزار و ۵۰۰ تن بار جابهجا کردهاند که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۰ درصد افزایش داشته است. فرودگاه آلماتی با جابهجایی ۶۶ هزار و ۱۰۰ تن، بیش از ۶۴ درصد کل بار هوایی کشور را به خود اختصاص داده است.
حملونقل مسافر نیز روندی صعودی دارد. در نیمه نخست سال، شرکتهای هواپیمایی قزاقستان ۷.۴ میلیون مسافر جابهجا کردند که ۲.۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
قزاقستان همزمان در حال توسعه زیرساختهای مسافری خود نیز هست. پایانههای جدید فرودگاههای آلماتی، قیزیلاوردا و شیمکنت، ظرفیت سالانه مجموع این فرودگاهها را از ۳.۵ میلیون به ۲۳ میلیون مسافر افزایش دادهاند.
همچنین سه فرودگاه جدید در مناطق گردشگری کاتونقاراغای، زایسان و کِندِرلی در دست ساخت است که قرار است تا پایان سال جاری تکمیل شوند.
توسعه ارتباطات بینالمللی و شبکه حملونقل هوایی
توسعه زیرساختها با گسترش ارتباطات بینالمللی نیز همراه شده است. در چارچوب سیاست «آسمان باز»، قزاقستان اکنون ۱۳۵ مسیر هوایی بینالمللی به ۳۰ کشور دارد.
شرکتهای فعال در حملونقل هوایی کالا، از جمله Cargolux و Cathay Pacific Cargo نیز فعالیت خود را از طریق آستانه گسترش دادهاند؛ اقدامی که جایگاه قزاقستان را در شبکههای بینالمللی حملونقل بار تقویت میکند.
زیرساخت بهتنهایی برای ایجاد یک هاب هوانوردی کافی نیست
با این حال، توسعه زیرساختها و افزایش حجم تردد هوایی بهتنهایی تضمینکننده موفقیت یک مرکز هوانوردی نیست.
سالانت تومپییوا، رئیس کمیته هوانوردی غیرنظامی قزاقستان، در ماه مارس در یک مصاحبه با مجله The Astana Times گفت: «پایداری بلندمدت یک هاب به اعتماد به این سیستم بستگی دارد؛ اعتماد به ایمنی، مقررات و قابل پیشبینی بودن قوانین.»
او سطح بالای ایمنی پروازها را یکی از مزیتهای رقابتی اصلی قزاقستان دانست.
بر اساس نتایج ممیزیهای بینالمللی مورد استناد این کمیته، میزان اجرای مؤثر استانداردهای نظارت بر ایمنی هوانوردی در قزاقستان به ۸۲ درصد و میزان انطباق با استانداردهای امنیت هوانوردی به ۹۵.۷ درصد رسیده است.
این شرایط نهادی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شرکتهای هواپیمایی و اپراتورهای حملونقل بار به چیزی فراتر از باند پرواز و پایانههای مدرن نیاز دارند. آنها به مقررات قابل پیشبینی، عملیات قابل اتکا و اطمینان از عملکرد مستمر و پایدار یک نقطه ترانزیتی در بلندمدت نیازمندند.
از عبور کالا تا ایجاد ارزش افزوده در داخل کشور
با این حال، فرصت اقتصادی پیشروی قزاقستان فقط به صنعت هوانوردی محدود نمیشود.
راسول ریسممبتوف، تحلیلگر مالی، معتقد است یک هاب هوانوردی باید بخشی از یک نظام اقتصادی گستردهتر باشد. به این ترتیب، فرودگاهها با جادهها، راهآهن، انبارها و صنایع مختلف ارتباط پیدا میکنند. در نتیجه، این صنایع میتوانند پیش از ورود کالا به بازارهای صادراتی، ارزش افزوده بیشتری برای آن ایجاد کنند.
ممبتوف به The Astana Times گفت: «هاب هوانوردی صرفاً به معنای عبور دادن بار دیگر کشورها از خاک قزاقستان و سوختگیری هواپیماها نیست.» او گفت، هدف اصلی باید ایجاد ارزش افزوده در داخل کشور باشد.
برای مثال، واحدهای نزدیک فرودگاه میتوانند محصولات کشاورزی و مواد غذایی را فرآوری و بستهبندی کنند یا آنها را برای صادرات آماده سازند. در چنین شرایطی، قزاقستان فقط مسیر عبور کالاهای خارجی نخواهد بود و سهم بیشتری از ارزش ایجادشده در زنجیره تأمین را داخل کشور حفظ میکند.
آزمون بعدی؛ پیوند هوانوردی با اقتصاد
بنابراین، مرحله بعدی توسعه هوانوردی قزاقستان به یکپارچهسازی این زیرساختها با سایر بخشهای اقتصاد بستگی دارد.
پایانهها، باندهای پروازی و تأسیسات حملونقل بار، زیرساخت فیزیکی لازم را فراهم میکنند. از سوی دیگر، ایمنی بالا و مقررات قابل پیشبینی، پایه نهادی این سیستم را شکل میدهند.
اما بازده اقتصادی بزرگتر زمانی ایجاد میشود که این زیرساختها بتوانند شرکتهای لجستیکی، واحدهای فرآوری، صادرکنندگان و خدمات وابسته را جذب کنند.
در این شرایط، تعداد مسافران و حجم بار عبوری تنها معیارهای موفقیت نخواهند بود. میزان ارزش افزودهای که این جریان برای اقتصاد قزاقستان ایجاد میکند نیز اهمیت خواهد داشت.
اگر هوانوردی با شبکه ریلی، جادهای، لجستیک و تولید داخلی پیوند بخورد، هابهای در حال شکلگیری قزاقستان میتوانند از مراکز صرفاً ترانزیتی فراتر بروند. در این صورت، این مراکز میتوانند به موتور رشد صادرات و توسعه اقتصادی کشور تبدیل شوند.
آینده هوانوردی قزاقستان؛ فراتر از درآمدهای ترانزیتی
اگر هوانوردی با شبکه ریلی، جادهای، لجستیک و تولید داخلی پیوند بخورد، مراکز هوایی در حال شکلگیری قزاقستان میتوانند از مراکز صرفاً ترانزیتی فراتر بروند و به موتورهای رشد صادرات و توسعه اقتصادی تبدیل شوند.
در چنین مدلی، فرودگاه فقط محل ورود و خروج هواپیما نخواهد بود؛ بلکه بخشی از یک زنجیره گستردهتر شامل حملونقل، انبارداری، فرآوری، صادرات و خدمات لجستیکی خواهد شد.
