قزاقستان می‌تواند ظرفیت‌های خود در حوزه انرژی، معدن، حمل‌ونقل و صنایع را به مزیتی رقابتی در هوش مصنوعی تبدیل کند. این تحول سه شرط دارد: سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، پرورش استعدادهای بومی و حمایت از کارآفرینان.
رِو لِبارِدیان، معاون انویدیا در حوزه شبیه‌سازی هوش مصنوعی فیزیکی، این موضوع را در گفت‌وگو با روزنامه «آستانه تایمز» مطرح کرد. او تأکید کرد دسترسی به توان پردازش هوشمند، بر محل شکل‌گیری شرکت‌ها، انجام پژوهش‌ها و میزان بهره‌وری اقتصادها اثر می‌گذارد.
لِبارِدیان در سفر اکتبر خود به قزاقستان، با قاسم‌ژومارت توکایف، رئیس‌جمهور این کشور، درباره برنامه‌های انویدیا برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی گفت‌وگو کرد. قزاقستان تاکنون دو خوشه ابررایانشی مبتنی بر فناوری‌های انویدیا راه‌اندازی کرده است.
این کشور به دومین بازار شرکت آمریکایی فایربرد و انویدیا هم تبدیل شده است. این دو شرکت در شهر اکیتائوز یک مرکز پردازشی می‌سازند. ظرفیت این پروژه حدود ۳۰۰ مگاوات است و می‌تواند به یک گیگاوات برسد.
لِبارِدیان در این مصاحبه چند محور را بررسی می‌کند: زیرساخت‌های مورد نیاز، فرصت‌های هوش مصنوعی عاملی و هوش مصنوعی فیزیکی برای کسب‌وکارهای محلی، و نقش توان پردازشی، آموزش کاربردی و فرصت برای کارآفرینان جوان. به گفته او، این عوامل برای ایجاد یک زیست‌بوم پایدار هوش مصنوعی ضروری‌اند.
ظرفیت‌های قطب هوش مصنوعی قزاقستان از نگاه انویدیا
پرسش: قزاقستان در حال توسعه زیست‌بوم هوش مصنوعی خود است؛ از دیجیتالی‌سازی بخش دولتی گرفته تا نوآوری در بخش خصوصی. از نگاه انویدیا، مهم‌ترین ظرفیت‌های این کشور در حال حاضر چیست و با توسعه این زیست‌بوم، چه توانمندی‌هایی باید تقویت شوند؟
لِبارِدیان: قزاقستان به هوش مصنوعی از منظر توسعه ملی نگاه می‌کند. چشم‌انداز رئیس‌جمهور توکایف نشان می‌دهد این فناوری اقتصاد و فرصت‌های نسل آینده را چگونه شکل می‌دهد.
این کشور منابع انرژی، صنایع گسترده و نیروی انسانی آشنا با مسائل پیچیده دنیای فیزیکی دارد. معدن‌کاری، انرژی، تولید صنعتی و لجستیک حوزه‌هایی هستند که هوش مصنوعی در آن‌ها ارزش قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
گام بعدی، پیوند دادن این ظرفیت‌هاست. کارآفرینان، پژوهشگران و دانشجویان باید به زیرساخت‌های پردازشی دسترسی داشته باشند. شرکت‌های صنعتی باید مشتری و شریک توسعه‌ای گروه‌های محلی شوند. دانشگاه‌ها هم باید فرصت کار عملی با فناوری را برای دانشجویان فراهم کنند.
من به‌ویژه بر کارآفرینی تأکید دارم. وقتی مردم یک کشور محصولات و شرکت‌هایی بسازند که دیگران هم از آن‌ها استفاده می‌کنند، آن کشور سهم بیشتری از فرصت‌های پیش رو می‌گیرد. قزاقستان می‌تواند این توانمندی را بپرورد و به بازارهایی بسیار فراتر از مرزهای خود خدمت‌رسانی کند.
زیرساخت‌های لازم برای ساخت قطب هوش مصنوعی قزاقستان
پرسش: زیرساخت هوش مصنوعی یکی از عوامل تعیین‌کننده توان کشورها برای توسعه و به‌کارگیری این فناوری شده است. قزاقستان برای ورود به مرحله بعدی، چه زیرساخت‌هایی را باید ایجاد یا تقویت کند؛ از ظرفیت پردازشی و مراکز داده گرفته تا شبکه‌های ارتباطی؟
لِبارِدیان: هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به زیرساختی اساسی است. دسترسی به توان پردازش هوشمند بر محل شکل‌گیری شرکت‌ها، انجام پژوهش‌ها و میزان بهره‌وری اقتصادها اثر می‌گذارد.
باید کل این سامانه را دید: انرژی، تراشه‌ها، زیرساخت‌ها، مدل‌ها و کاربردها. برق و سامانه‌های خنک‌کننده به رایانه‌ها امکان فعالیت می‌دهند. شبکه‌های ارتباطی این تجهیزات را به یک «کارخانه هوش مصنوعی» وصل می‌کنند. نرم‌افزارها و مدل‌ها هم این ظرفیت را به ابزاری کاربردی برای مردم تبدیل می‌کنند.
کارخانه هوش مصنوعی، توان پردازش را به هوشمندی تبدیل می‌کند. این هوشمندی می‌تواند عامل‌های هوش مصنوعی را برای انجام وظایف مفید در بخش‌های مختلف اقتصاد به کار بگیرد؛ از طراحی محصولات و توسعه نرم‌افزار تا ارائه خدمات به مشتریان و اداره سامانه‌های صنعتی.
سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، پایه لازم برای این فعالیت‌های مولد را فراهم می‌کند. قزاقستان به نیروی انسانی متخصص هم نیاز دارد؛ نیرویی که این سامانه‌ها را طراحی و راه‌اندازی کند و مرتب بهبود دهد. این کشور باید الگوهایی برای دسترسی به توان پردازشی هم بسازد تا گروه‌های کوچک نیز از این ظرفیت بهره ببرند.
ارزش زیرساخت‌ها با آنچه مردم بر بستر آن‌ها می‌سازند، افزایش می‌یابد.
فرصت‌های استارتاپ‌ها و پژوهشگران در قطب هوش مصنوعی قزاقستان
پرسش: فراتر از زیرساخت‌ها، شرکت‌های فناوری محلی، استارتاپ‌ها و پژوهشگران قزاقستان چه فرصت‌هایی برای توسعه راهکارهای اختصاصی هوش مصنوعی دارند؟ آیا بخش‌هایی هست که این کشور بتواند در آن‌ها توانمندی‌های متمایزی ایجاد کند؟
لِبارِدیان: باید از مسائلی شروع کرد که قزاقستان شناخت عمیقی از آن‌ها دارد. تجربه این کشور در انرژی، معدن، حمل‌ونقل و عملیات صنعتی، منبع ارزشمندی از دانش تخصصی است.
برای مثال، گروهی که نحوه فعالیت یک معدن را دقیق می‌شناسد، می‌تواند راهکارهای هوشمند برای تجهیزات خودکار توسعه دهد. پژوهشگرانی که روی مواد یا سامانه‌های انرژی کار می‌کنند، می‌توانند ابزارهای هوش مصنوعی بسازند تا مهندسان طرح‌های مختلف را بسیار سریع‌تر بررسی کنند. یک شرکت لجستیکی هم می‌تواند دانش عملیاتی خود را به نرم‌افزاری تبدیل کند که در بازارهای مختلف کار کند.
عامل‌های هوش مصنوعی دامنه مشارکت را گسترش می‌دهند. کسانی که دانش عمیقی از یک صنعت دارند، به‌تدریج می‌توانند این عامل‌ها را برای توسعه نرم‌افزار، ساخت شبیه‌سازی‌ها و آزمودن ایده‌ها هدایت کنند. تخصص آن‌ها وقتی قدرت بیشتری می‌گیرد که بتوانند آن را به یک سامانه عملیاتی تبدیل کنند.
این روند راه را برای نسل جدیدی از کارآفرینان باز می‌کند. هدف باید حل مسائل مهم در قزاقستان و ایجاد شرکت‌هایی باشد که به بازارهای جهانی خدمات ارائه می‌دهند.
شبیه‌سازی و هوش مصنوعی فیزیکی؛ ابزار ساخت قطب هوش مصنوعی در قزاقستان
پرسش: فعالیت شما در انویدیا تا حد زیادی بر فناوری‌های اومنورس (Omniverse) و شبیه‌سازی متمرکز است. دوقلوهای دیجیتال، شبیه‌سازی و هوش مصنوعی فیزیکی چگونه می‌توانند در قزاقستان، برای مثال در صنعت، انرژی، معدن، لجستیک و برنامه‌ریزی شهری، کاربرد پیدا کنند؟
لِبارِدیان: شبیه‌سازها مثل ماشین زمان عمل می‌کنند. آن‌ها به ما اجازه می‌دهند پیش از اجرای یک تصمیم در دنیای فیزیکی، آینده‌های احتمالی را بررسی کنیم.
توانایی عملکرد یک کارخانه را پیش از ساخت آن آزمایش کرد. می‌تواند تغییرات یک معدن را بدون توقف تولید بررسی کرد. می‌توان یک ماشین خودکار را در موقعیت‌هایی آموزش داد که مواجهه واقعی با آن‌ها شاید سال‌ها طول بکشد.
هوش مصنوعی فیزیکی به چنین قابلیتی وابسته است. ربات‌ها و سامانه‌های خودکار به محیطی نیاز دارند که در آن یاد بگیرند، تمرین کنند و آزمایش بدهند. پیش از به‌کارگیری این سامانه‌ها در کنار انسان‌ها و تجهیزات ارزشمند، باید رفتار آن‌ها را بشناسیم.
ساخت چنین محیط‌هایی تا امروز مهارت‌های تخصصی و کار دستی فراوان می‌خواست. عامل‌های هوش مصنوعی اما این موانع را کم می‌کنند. آن‌ها با کتابخانه‌های شبیه‌سازی و ابزارهای مناسب، به تولید نرم‌افزار، ساخت محیط‌های شبیه‌سازی و اجرای آزمایش‌ها کمک می‌کنند.
مسیر پیش رو روشن است: همه باید بتوانند شبیه‌سازی بسازند و از آن استفاده کنند. کسی که یک مسئله فیزیکی را خوب می‌شناسد، باید بتواند موضوع خود را شرح دهد و با کمک یک عامل هوش مصنوعی آن را آزمایش کند.
نتایج البته همچنان باید با واقعیت سنجیده و اعتبارسنجی شوند. با این حال، امکان طرح چنین پرسش‌هایی و بررسی پاسخ‌های احتمالی آن‌ها در اختیار شمار بسیار بیشتری از مردم قرار می‌گیرد.
این فرصت برای کشوری مانند قزاقستان که پایه صنعتی گسترده‌ای دارد، اهمیت زیادی دارد.
از مصرف‌کننده تا سازنده؛ شرط تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی
پرسش: قزاقستان برای تقویت جایگاه خود در زیست‌بوم منطقه‌ای هوش مصنوعی، به چه توانمندی‌هایی نیاز دارد تا محلی برای توسعه محصولات و خدمات هوش مصنوعی شود و فقط مصرف‌کننده این فناوری‌ها نباشد؟
لِبارِدیان: باید فرهنگ خلق و نوآوری را توسعه داد و ابزارهای لازم را در اختیار مردم گذاشت تا ایده‌های خود را عملی کنند. چند عامل اهمیت دارند: دسترسی به توان پردازشی، آموزش باکیفیت، مدل‌های باز، ابزارهای نرم‌افزاری و سرمایه. مشتریانی هم باید حاضر باشند با شرکت‌های نوپا کار کنند. نهادهایی هم لازم‌اند که به افراد اجازه آزمایش و تجربه بدهند.
آموزش باید به مردم اعتمادبه‌نفس و توانایی خلق‌کردن بدهد. ابزارهای قدرتمند را در اختیار دانشجویان بگذارید. از آن‌ها بخواهید چیزهایی بسازند، ایده‌هایشان را بیازمایند و مسائل واقعی را حل کنند. آن‌ها را با مهندسان و شرکت‌ها آشنا کنید تا ببینند دانششان چه فرصت‌هایی برایشان می‌سازد.
ما در انویدیا پلتفرم‌هایی می‌سازیم که دیگران بر بستر آن‌ها محصولات و راهکارهای خود را توسعه می‌دهند. عامل‌های هوش مصنوعی هم این فرصت را در اختیار شمار بسیار بیشتری از مردم می‌گذارند.
کسی که دانش عمیقی از یک صنعت دارد، به‌تدریج می‌تواند ایده خود را به نرم‌افزار یا یک شبیه‌سازی تبدیل کند، بی‌آنکه بر تمام فناوری‌های زیربنایی تسلط داشته باشد.
قزاقستان می‌تواند نسلی از کارآفرینان را بر پایه این توانمندی پرورش دهد. هدف باید این باشد که یک جوان در قزاقستان ایده‌ای مهم را در ذهن بپروراند، از محل زندگی خود آن را توسعه دهد و به بازار جهانی عرضه کند.
