پاییز امسال، فیلیپ، پادشاه بلژیک، به دعوت قاسمژومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، برای نخستین بار در قالب یک سفر رسمی به این کشور سفر خواهد کرد. این نخستین سفر پادشاه بلژیک به قزاقستان از زمان برقراری روابط دیپلماتیک دو کشور در سال ۱۹۹۲ خواهد بود.
مقامهای قزاقستان این سفر را یکی از نقاط عطف روابط بلژیک و قزاقستان میدانند. این دیدار میتواند زمینه را برای توسعه همکاریهای سیاسی، اقتصادی و تجاری میان دو کشور فراهم کند.
آشنایی قدیمی پادشاه فیلیپ با قزاقستان
فیلیپ حتی پیش از رسیدن به تاجوتخت، شناخت نزدیکی از قزاقستان داشت. او در دوران ولیعهدی، در سالهای ۲۰۰۲، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ در رأس هیئتهای اقتصادی به این کشور سفر کرده بود.
هنگامی که رومان واسیلیِنکو، سفیر قزاقستان، در سپتامبر ۲۰۲۵ استوارنامه خود را در کاخ لاکن تقدیم کرد، پادشاه بلژیک از خاطرات ماندگار خود از قزاقستان، فرهنگ این کشور و ظرفیتهای توسعه آن یاد کرد.
از این منظر، سفر پیشرو تنها یک رویداد تشریفاتی نیست. این سفر میتواند نشانهای از اراده دو کشور برای تعمیق شراکتی باشد که طی سالهای گذشته شکل گرفته و اکنون وارد مرحله تازهای میشود.
۳۴ سال روابط دیپلماتیک بلژیک و قزاقستان
بلژیک در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۱ استقلال قزاقستان را به رسمیت شناخت و دو کشور در ۲۵ اوت ۱۹۹۲ روابط دیپلماتیک خود را رسماً برقرار کردند.
قزاقستان در سال ۱۹۹۳ سفارت خود را در بروکسل افتتاح کرد و بلژیک نیز در سال ۲۰۰۶ سفارت خود را در آستانه دایر کرد.
در دوران ریاستجمهوری نورسلطان نظربایف، تماسهای سطح بالا میان دو کشور افزایش یافت. نخستین رئیسجمهور قزاقستان بین سالهای ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۸، ۹ سفر رسمی و کاری به بلژیک انجام داد.
در دسامبر ۲۰۰۶ نیز آلبرت دوم، پادشاه وقت بلژیک، بالاترین نشان این کشور، «نشان لئوپولد» با درجه کمربند بزرگ را به نظربایف اعطا کرد.
در سال ۲۰۱۰ نیز یادمانی برای قربانیان آزمایشهای هستهای، با الهام از بنای «قویتر از مرگ» در سِمِی، در شهر ایپر بلژیک افتتاح شد؛ شهری که خود نمادی از خاطره جنگهای جهانی اول و دوم است.
روابط بلژیک و قزاقستان در سالهای اخیر گسترش یافته است
روابط دو کشور در سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است. در ژوئن ۲۰۲۶، سفر توکایف به بروکسل نقطه عطف دیگری در روابط بلژیک و قزاقستان بود.
در جریان این سفر، توکایف با بارت دِ وِوِر، نخستوزیر بلژیک، دیدار کرد. همچنین یک نشست تجاری برگزار شد که در پایان آن حدود ۳۰ توافق تجاری به ارزش تقریبی ۱۰ میلیارد یورو میان شرکتهای اروپایی و طرفهای قزاقستانی به امضا رسید.
ماکسیم پروو، وزیر خارجه بلژیک، نیز در کاخ اگمونت با همتای قزاقستانی خود دیدار کرد. این دیدار همزمان با بیستمین سالگرد افتتاح سفارت بلژیک در آستانه انجام شد.
قزاقستان؛ شریک اقتصادی مهم بلژیک در آسیای مرکزی
قزاقستان مهمترین شریک اقتصادی و تجاری بلژیک در آسیای مرکزی محسوب میشود. این کشور از نخستین کشورهای منطقه بود که بلژیک در آن سفارتخانه افتتاح کرد؛ موضوعی که اهمیت قزاقستان را برای بروکسل نشان میدهد.
امروز بخش عمده تجارت بلژیک با آسیای مرکزی به قزاقستان مربوط میشود. قزاقستان همچنین در حوزه لجستیک منطقهای و مسیر کریدور میانی یا «مسیر حملونقل بینالمللی ترانسخزر» اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
رشد تجارت بلژیک و قزاقستان
بر اساس آمار منتشرشده، ارزش تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۳ به حدود ۵۲۳.۷ میلیون دلار رسید که ۱.۷ درصد بیشتر از سال قبل بود.
صادرات قزاقستان به بلژیک ۲۲۰.۷ میلیون دلار و واردات این کشور از بلژیک ۳۰۳ میلیون دلار اعلام شده است.
در همان سال، سرمایهگذاری مستقیم بلژیک در قزاقستان از یک میلیارد دلار فراتر رفت. این رقم نشاندهنده اعتماد قابل توجه سرمایهگذاران بلژیکی به اقتصاد قزاقستان است.
وزارت خارجه بلژیک اعلام کرده که حجم تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ از ۷۵۰ میلیون یورو عبور کرده است.
سرمایهگذاری و حضور شرکتهای بلژیکی در قزاقستان
بلژیک در میان ۱۰ سرمایهگذار بزرگ اروپایی در قزاقستان قرار دارد. حدود ۱۱۰ شرکت بلژیکی در این کشور فعالیت میکنند.
حوزه فعالیت این شرکتها شامل لجستیک، صنایع غذایی، انرژیهای تجدیدپذیر، فناوریهای سبز، زیرساخت، مهندسی، متالورژی، پتروشیمی، فناوری کشاورزی و فرآوری مواد معدنی حیاتی است.
اتاق بازرگانی بنلوکس در قزاقستان نیز نقش مهمی در تسهیل روابط تجاری و تشویق سرمایهگذاری دوطرفه دارد.
توکایف پیشتر گفته بود فعالیت بیش از ۱۱۰ شرکت دارای سرمایه بلژیکی در قزاقستان، نشاندهنده تعهد مشترک دو کشور به توسعه همکاریهای متقابل است.
در مارس ۲۰۲۵ نیز وزارت خارجه بلژیک میزبان نشست «Team Belgium Global Gateway» درباره فرصتهای سرمایهگذاری در آسیای مرکزی بود که تمرکز ویژهای بر قزاقستان داشت. بیش از ۲۰ شرکت بزرگ بلژیکی در این نشست حضور داشتند.
قزاقستان نیز برای جذب سرمایه خارجی از مشوقهای مالیاتی، تسهیل امور اداری و حمایت سازمان ملی Kazakh Invest استفاده میکند.
مرکز مالی بینالمللی آستانه (AIFC) نیز با بیش از ۳۵۰۰ شرکت ثبتشده، چارچوب حقوقی و مالی مبتنی بر استانداردهای بینالمللی را در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهد.
شرکتهای بلژیکی برای مشارکت در پروژههای بزرگی از جمله توسعه شهر آلماتی، گسترش کریدور میانی و تولید انرژیهای تجدیدپذیر برای صادرات به اتحادیه اروپا دعوت شدهاند.
کریدور میانی؛ منافع مشترک راهبردی بلژیک و قزاقستان
موقعیت قزاقستان در مسیر کریدور میانی یا مسیر ترانسخزر، جذابیت این کشور را بهعنوان یکی از حلقههای مهم اتصال اروپا و آسیا افزایش داده است.
طی شش سال گذشته، حجم بار عبوری از این مسیر پنج برابر شده و از ۸۰۰ هزار تن به ۴.۱ میلیون تن در سال رسیده است. هدفگذاری فعلی نیز افزایش این رقم به ۱۰ میلیون تن در سال است.
برای بلژیک و بنادر این کشور، کریدور میانی میتواند یک مسیر لجستیکی مهم و جایگزین برای دسترسی به بازارهای آسیایی باشد.
برای قزاقستان نیز توسعه این مسیر جایگاه کشور را بهعنوان حلقه اتصال چین، ترکیه، خاورمیانه و اروپا تقویت میکند.
بلژیک؛ دروازه قزاقستان به اروپا
اهمیت روابط دو کشور برای آستانه نیز کمتر از اهمیت قزاقستان برای بلژیک نیست.
بروکسل بهعنوان میزبان نهادهای اتحادیه اروپا و مقر ناتو، یکی از مهمترین دروازههای سیاسی قزاقستان برای توسعه روابط با غرب به شمار میرود.
توکایف بلژیک را «یکی از شرکای کلیدی قزاقستان در اتحادیه اروپا» توصیف کرده است.
این اهمیت در شرایطی افزایش یافته که اتحادیه اروپا توجه راهبردی بیشتری به آسیای مرکزی نشان میدهد. این روند در نشست سران آسیای مرکزی و اتحادیه اروپا در سمرقند در آوریل ۲۰۲۵ و طرح ۱۲ میلیارد یورویی «Global Gateway» برای سرمایهگذاری در منطقه نیز نمود پیدا کرد.
بلژیک نیز در همین چارچوب در حال آمادهسازی برای افتتاح دومین سفارت خود در آسیای مرکزی، این بار در تاشکند، است.
فناوری، دانشگاه و فرهنگ در روابط بلژیک و قزاقستان
همکاریهای دو کشور تنها به تجارت و سرمایهگذاری محدود نمیشود و حوزههای فناوری، دانشگاهی و فرهنگی را نیز دربر میگیرد.
صنایع پیشرفته هوافضای بلژیک، از جمله شرکتهایی مانند Aerospacelab، توجه قزاقستان را بهویژه در زمینه تولید ماهواره و همکاریهای فضایی به خود جلب کردهاند.
در حوزه دانشگاهی نیز مذاکرات میان سفیر قزاقستان و دانشگاه خنت بر اجرای پروژههای پژوهشی مشترک، راهنمایی مشترک رسالههای دکتری و همکاری در حوزههایی مانند زیستفناوری، علوم کشاورزی، هوش مصنوعی و دیجیتالیسازی متمرکز بوده است.
دیپلماسی فرهنگی نیز به تقویت ارتباطات مردمی کمک کرده است. رویدادهایی مانند جشنواره «Shanyraq Fest» در بروکسل، میراث فرهنگی قزاقستان را معرفی کردهاند.
برنامههای گردشگری نیز ارتباط میان فعالان صنعت گردشگری قزاقستان و شرکتهای بلژیکی را افزایش دادهاند.
ورزش نیز به یکی از ابزارهای نزدیکتر شدن دو ملت تبدیل شده است. تیم دوچرخهسواری آستانه هر بهار در فضای ورزشی بلژیک حضور دارد.
در اوت ۲۰۲۶ نیز سفارت قزاقستان در بلژیک به مناسبت سیوچهارمین سال روابط دو کشور، برنامه دوچرخهسواری را از محل اتمیوم برگزار کرد.
در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز دیدار تیمهای ملی فوتبال قزاقستان و بلژیک در بروکسل نمونهای از همین «دیپلماسی ورزشی» بود. تیم فوتبال اندرلخت نیز برای دیدار با تیم قایرات قزاقستان به آلماتی سفر کرده بود.
همکاری بلژیک و قزاقستان در مسائل جهانی
بلژیک و قزاقستان در برخی موضوعات مهم جهانی، از جمله منع اشاعه سلاحهای هستهای و امنیت منابع، همکاری دارند.
قزاقستان یکی از تأمینکنندگان مهم اورانیوم و مواد خام حیاتی برای اتحادیه اروپا است. همین موضوع اهمیت راهبردی این کشور را برای اروپا افزایش میدهد.
دو کشور همچنین در زمینه امنیت بینالمللی، ثبات منطقهای و همکاری چندجانبه، بهویژه در چارچوب سازمان ملل متحد، منافع مشترکی دارند.
چشمانداز روابط این دو کشور؛ فراتر از یک سفر نمادین
مقامهای دو کشور در گفتوگوهای اخیر چند حوزه را بهعنوان اولویتهای آینده مشخص کردهاند؛ از جمله حملونقل و اتصال منطقهای، مواد خام حیاتی، پتروشیمی، کشاورزی، تولید، تحول دیجیتال، هوش مصنوعی و خدمات مالی.
همکاری دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای فناوری نیز در این میان اهمیت فزایندهای پیدا کرده است.
سفر رسمی پادشاه فیلیپ میتواند پیام روشنی از ورود روابط بلژیک و قزاقستان به مرحلهای جدید باشد. بلژیک به دلیل میزبانی نهادهای اصلی اتحادیه اروپا، جایگاهی ویژه در راهبرد اروپایی قزاقستان دارد.
آستانه نیز از ظرفیت بروکسل برای تعمیق روابط خود با اتحادیه اروپا استفاده میکند.
با افزایش دیدارهای سطح بالا، همکاریهای اقتصادی و مشارکتهای نهادی، روابط دو کشور به سمت یک شراکت راهبردی آیندهنگر حرکت میکند.
سفر نخست پادشاه فیلیپ به قزاقستان میتواند به نقطه عطفی در روابط دو کشور تبدیل شود و مسیر همکاریهای گستردهتر در سالهای آینده را هموار کند.
