کشفیات باستانشناسی جدید در مناطق مختلف قزاقستان، اطلاعات تازهای درباره تاریخ، فرهنگ و زندگی روزمره جوامع ساکن دشت بزرگ اوراسیا ارائه میکنند.
باستانشناسان در استانهای ژامبیل، ترکستان و پاولودار بقایای ساختمانهای قرون وسطایی، یک مسجد، خیابانهای سنگفرششده، اشیای ارزشمند و یک سکونتگاه متحرک مربوط به دوره کیمک–قپچاق را کشف کردهاند.
این یافتهها میتوانند شناخت پژوهشگران از زندگی شهری و کوچنشینی در قزاقستان قرون وسطی را کاملتر کنند.
کشفیات باستانشناسی قزاقستان در استان ژامبیل
باستانشناسان در محوطه آقژار در استان ژامبیل، بقایای سازههایی متعلق به قرنهای ۱۱ و ۱۲ میلادی پیدا کردهاند.
این محوطه در نزدیکی روستای کورنبل در شهرستان ژوالی قرار دارد. کاوشها بقایای ساختمانهای خشتی، قطعات سفال، اشیای آهنی و شیشهای، ابزارهای سنگی و استخوان حیوانات اهلی را آشکار کرده است.
استخوانهای حیوانات برای پژوهشگران اهمیت ویژهای دارند. بررسی این آثار میتواند اطلاعات بیشتری درباره رژیم غذایی، اقتصاد و شیوه زندگی ساکنان منطقه ارائه کند.
آثار تاریخی اوترار؛ از مسجد تا خیابانهای سنگفرششده
در محوطه تاریخی اوترار در استان ترکستان نیز باستانشناسان لایههایی مربوط به قرنهای ۱۳ تا ۱۸ میلادی را بررسی کردهاند.
پژوهشگران پنج مرحله ساختوساز را شناسایی کردهاند. این مراحل شامل بخشهای مسکونی و خدماتی، خیابانهای آجرفرش و کورههای پخت آجر میشود.
یکی از مهمترین یافتهها، یک دخمه یا محل دفن جمعی است که برای نخستین بار در اوترار شناسایی شده است.
در پایینترین لایه، بقایای مسجدی مربوط به دوره اردوی زرین کشف شد. یک خیابان سنگفرششده با سنگهای بزرگ نیز به این بنا میرسید و به پلکانی از آجر پخته متصل میشد.
پژوهشگران میگویند اوترار پیش از این خیابانی با چنین ابعادی نداشته است.
در این محوطه قطعات سفال چینی، سکههای چینی، سکههای دوره اردوی زرین، بخشهایی از جوهردان، یراقآلات در و دروازه و تزئینات پنجره نیز پیدا شده است.
یک انگشتر دارای کتیبه نیز در میان یافتهها قرار دارد. پژوهشگران احتمال میدهند مردم در قرون وسطی از این انگشتر بهعنوان مُهر استفاده میکردند.
این آثار ارتباط گسترده اوترار با سغد، تاشکند، فرغانه و جتیسو را نشان میدهند.
کشف سکونتگاه متحرک در پاولودار
یکی از جالبترین کشفیات باستانشناسی قزاقستان در استان پاولودار انجام شد.
باستانشناسان در گورستان بایدالا در شهرستان روستایی کنژکول، یک سکونتگاه متحرک متعلق به دوره کیمک–قپچاق پیدا کردند. این سازه با وجود قدمت زیاد، وضعیت حفاظتی غیرمعمولی دارد.
سازه کشفشده یک چارچوب چوبی چرخدار با پوشش چادری دارد و شباهت زیادی به یورت سنتی قزاقی نشان میدهد.
پژوهشگران معتقدند نمونهای با این ویژگی تاکنون در منابع باستانشناسی دشت اوراسیا ثبت نشده است.
در کنار این سازه، یک زین چوبی، رکاب، دهنه اسب، سلاح، زیورآلات، پارچههای ابریشمی و دیگر اشیای تاریخی نیز پیدا شده است.
این مجموعه اطلاعات تازهای درباره زندگی، تجهیزات، فرهنگ مادی و شیوه جابهجایی جوامع کوچنشین قرون وسطی ارائه میکند.
کشفیات تاریخی قزاقستان چه چیزی را نشان میدهند؟
مجموعه این یافتهها دو بخش متفاوت از زندگی در آسیای مرکزی قرون وسطی را نشان میدهد.
از یک سو، شهرهایی مانند اوترار زیرساختهای شهری، خیابانها و مراکز مذهبی داشتند. از سوی دیگر، جوامع کوچنشین از سکونتگاههای متحرک و تجهیزات ویژه برای جابهجایی استفاده میکردند.
آثار اوترار همچنین ارتباط تجاری و فرهنگی میان آسیای مرکزی و مناطق دورتر را نشان میدهند. سکهها، سفالها و دیگر اشیای کشفشده، بخشی از این ارتباطات را آشکار کردهاند.
ادامه کاوشها، حفاظت و مرمت آثار میتواند اطلاعات بیشتری درباره زندگی، تجارت، سفر و تعامل جوامع ساکن دشت بزرگ اوراسیا ارائه کند.
این یافتهها همچنین جایگاه قزاقستان در تاریخ اوراسیا و نقش آن در ارتباط میان جوامع شهری و کوچنشین را بهتر نشان میدهند.
ثبت جهانی برخی آثار تاریخی قزاقستان، از جمله مساجد صخرهای منطقه مانگیستائو، نیز اهمیت میراث فرهنگی این کشور را در سطح بینالمللی نشان میدهد.
