روابط قزاقستان و آمریکا در سالهای اخیر از همکاریهای دیپلماتیک سنتی فراتر رفته و ابعاد اقتصادی و راهبردی گستردهتری پیدا کرده است. دیدار ۲۵ اوت قاسمژومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، با هیأتی از مجلس نمایندگان آمریکا در آستانه نیز نشانهای از گسترش این تعاملات بود.
قزاقستان برای واشنگتن دیگر صرفاً یک تأمینکننده انرژی و مواد معدنی حیاتی نیست. جایگاه این کشور در مسیرهای تجاری جایگزین و موقعیت آن در آسیای مرکزی، توجه آمریکا را بیش از گذشته به خود جلب کرده است. این دیدار همچنین در آستانه سفر برنامهریزیشده توکایف به نشست گروه ۲۰ در میامی انجام شد.
هیأت آمریکایی به ریاست جیسون اسمیت، رئیس کمیته بودجه و مالیات مجلس نمایندگان آمریکا، تشکیل شد. گرگ مورفی، کارول میلر، رونی جکسون، وسلی بل و ادوارد کیس نیز در این هیأت حضور داشتند.
توکایف با اشاره به زمان برگزاری این دیدار، آن را که اندکی پس از نخستین انتخابات قزاقستان برای تشکیل پارلمان تکمجلسی جدید موسوم به «قورولتای» انجام شد، مهم دانست. به گفته او، دیپلماسی پارلمانی میتواند به یکی از حوزههای مهم فعالیت پارلمان جدید تبدیل شود.
رئیسجمهور قزاقستان گفت: «گفتوگوی سازنده و معنادار میان اعضای کنگره آمریکا و قورولتای برای تعمیق تفاهم متقابل، پیشبرد اولویتهای مشترک و تقویت مشارکت قزاقستان و آمریکا اهمیت دارد.»
این دیدار در آستانه سفر احتمالی توکایف به میامی برای شرکت در نشست گروه ۲۰ و پس از دعوت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، انجام شد.
روابط قزاقستان و آمریکا؛ از گفتوگوی سیاسی تا منافع اقتصادی
این دیدار را میتوان بخشی از روند گستردهتر گسترش روابط قزاقستان و آمریکا دانست؛ روابطی که بیش از گذشته بر منافع اقتصادی و راهبردی متمرکز شدهاند.
توکایف در این دیدار هیأت آمریکایی را در جریان اصلاحات سیاسی و اجتماعی-اقتصادی قزاقستان و اولویتهای کشور در مسیر نوسازی قرار داد.
جیسون اسمیت نیز بر جنبه اقتصادی سفر هیأت آمریکایی تأکید کرد. او گفت ترامپ خواسته است گرمترین درودهای خود را به توکایف برساند و از روابط مبتنی بر اعتماد و سازنده میان دو رئیسجمهور قدردانی کرده است.
اسمیت همچنین گفت ترامپ مشتاق دیدار با توکایف در میامی و حضور او در نشست گروه ۲۰ است.
او افزود: «یکی از اهداف اصلی سفر ما بررسی فرصتهای گسترش بیشتر روابط اقتصادی میان آمریکا و کشور فوقالعاده شماست. ما عمیقاً به گفتوگوی معنادار برای تقویت همکاریهای دوجانبه متعهد هستیم.»
این تأکید بر اقتصاد اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا همکاریهای دو کشور دیگر فقط به مناسبات سیاسی و دیپلماتیک محدود نمیشود و منافع عملی نیز نقش پررنگتری پیدا کردهاند.
جایگاه راهبردی قزاقستان در روابط آمریکا و آسیای مرکزی
افزایش توجه آمریکا به قزاقستان با جایگاه این کشور در محیط ژئوپلیتیکی در حال تغییر اوراسیا ارتباط دارد.
در نشست ۲۱ اوت که به ابتکار پلتفرم فکری CFive و مؤسسه هادسون برگزار شد، کارشناسانی از آمریکا، قزاقستان و سوئیس تحولات جدید اوراسیا را بررسی کردند.
در این نشست، سخنرانان دیدگاههای متفاوتی درباره نقش در حال ظهور قزاقستان مطرح کردند. کن موریاسو، عضو ارشد مؤسسه هادسون و متخصص آسیای بزرگ، آسیای مرکزی و قفقاز، قزاقستان را «مهمترین کشور پیوند دهنده در جهان» توصیف کرد و بر نقش آن در رقابت فزاینده میان آمریکا و چین تأکید داشت.
به گفته او، آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه ممکن است در سالهای آینده به عرصه مهمتری برای رقابت میان دو قدرت تبدیل شوند.
با این حال، این دیدگاه یک پرسش مهم ایجاد میکند: آیا اهمیت قزاقستان را باید فقط در چارچوب رقابت قدرتهای بزرگ بررسی کرد؟
افزایش تعامل آمریکا با آستانه لزوماً به معنای فاصله گرفتن قزاقستان از سیاست خارجی متوازن خود نیست. برعکس، این روند میتواند توانایی قزاقستان برای حفظ شبکهای متنوع از شرکای بینالمللی را افزایش دهد.
دعوت توکایف به نشست گروه ۲۰ چه اهمیتی دارد؟
حضور احتمالی توکایف در نشست گروه ۲۰ در میامی نمونهای روشن از گسترش تعاملات میان دو کشور است.
این دعوت از آن جهت اهمیت دارد که واشنگتن در شرایطی آن را مطرح کرده که توجه بیشتری به آسیای مرکزی و منطقه گستردهتر ترانسخزر نشان میدهد.
ایسکندر آکیلبایف، مدیرعامل گروه Xander و رئیس CFive، نشست پیشروی گروه ۲۰ را فرصتی عملی برای قزاقستان میداند.
او گفت انتظار دارد نشست گروه ۲۰ در میامی «بسیار عملگرایانه و مبتنی بر توافقهای عملی» باشد. وی رشد اقتصادی، امنیت زنجیرههای تأمین انرژی و نوآوریهای فناورانه را نیز از محورهای احتمالی نشست عنوان کرد.
دعوت از ازبکستان و جمهوری آذربایجان نیز نشان میدهد که توجه واشنگتن فقط به قزاقستان محدود نیست. این موضوع میتواند بخشی از رویکرد گستردهتر آمریکا برای تقویت روابط با کشورهای منطقه ترانسخزر باشد.
همکاری اقتصادی قزاقستان و آمریکا چه ظرفیتی دارد؟
اهمیت فزاینده قزاقستان برای آمریکا را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. افزایش وزن اقتصادی و راهبردی این کشور، یکی از این عوامل است. در کنار آن، واشنگتن نیز تلاش میکند روابط خود را با کشورهای آسیای مرکزی و منطقه ترانسخزر گسترش دهد.
همکاری در حوزه انرژی، مواد معدنی حیاتی، حملونقل، زنجیرههای تأمین و فناوری میتواند بخش مهمی از ظرفیت آینده همکاری اقتصادی قزاقستان و آمریکا را تشکیل دهد.
برای آستانه نیز توسعه روابط با آمریکا میتواند به تنوعبخشی بیشتر به شرکای اقتصادی و سیاسی کمک کند. این رویکرد با سیاست چندجانبهگرایی و حفظ روابط همزمان با قدرتهای مختلف همخوانی دارد.
همکاری قزاقستان و آمریکا؛ از همکاری سیاسی تا شراکت عملی
توکایف در دیدار ۲۵ اوت بر همکاری دو کشور در چارچوبهای چندجانبه و تلاشهای مشترک برای تقویت ثبات منطقهای و جهانی تأکید کرد.
او به حمایت قزاقستان از برخی ابتکارات آمریکا، از جمله «شورای صلح» و توافقهای ابراهیم، و همچنین همکاری دو کشور در زمینه امنیت هستهای و عدم اشاعه تسلیحات هستهای اشاره کرد.
اسمیت نیز بار دیگر اعلام کرد که ترامپ از روابط دو کشور رضایت دارد و برای حضور توکایف در نشست گروه ۲۰ در میامی ابراز امیدواری کرده است.
از این رو، نشست آتی در میامی میتواند فرصتی برای تبدیل روابط سیاسی رو به گسترش میان دو کشور به توافقهای اقتصادی مشخص و عملی باشد.
با این حال، اهمیت بلندمدت این شراکت به نتایج ملموس آن بستگی دارد. افزایش توجه سیاسی و دیپلماتیک زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که به سرمایهگذاری پایدار، همکاریهای فناورانه، توسعه تجارت و اجرای پروژههای زیرساختی منجر شود.
دیدار اخیر در آستانه، سفر احتمالی توکایف به نشست گروه ۲۰ و تمرکز فزاینده بر همکاریهای اقتصادی نشان میدهد که روابط قزاقستان و آمریکا در حال ورود به مرحلهای عمل گرایانهتر است.
در این مرحله، موفقیت شراکت دو کشور بیش از گذشته با نتایج اقتصادی و پروژههای واقعی سنجیده خواهد شد، نه فقط با اظهارات سیاسی و مناسبات دیپلماتیک.
