کاهش وابستگی قزاقستان به واردات سیب؛ حمایت از باغداران و احیای آپورت

قزاقستان برای کاهش وابستگی به واردات سیب، حمایت از باغداران داخلی را افزایش داده است. این کشور می خواهد با توسعه باغ ها، افزایش تولید و احیای ارقام بومی، سهم بیشتری از بازار داخلی را به تولیدکنندگان خود اختصاص دهد.

بر اساس آمار اداره ملی آمار قزاقستان، این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰۵ هزار و ۲۰۰ تن سیب تولید کرد. این میزان تولید، ۷۴ درصد از تقاضای داخلی را پوشش داد.

نیای وحشی سیب امروزی با نام علمی Malus sieversii همچنان در دامنه های کوهستان تیان شان می روید. حتی نام شهر آلماتی نیز از واژه قزاقی به معنای سیب گرفته شده است. با وجود این پیشینه تاریخی و طبیعی، قزاقستان همچنان بخش قابل توجهی از سیب مورد نیاز خود را وارد می کند.

اگرچه تجارت جهانی سیب نیز روبه کاهش است. تولیدکنندگان بزرگ به جای تمرکز صرف بر صادرات، تقویت بازارهای داخلی را در اولویت قرار داده اند. قزاقستان هم برای جبران کمبود تولید داخلی، محدودیت های وارداتی را اجرا می کند و به احداث باغ های جدید، احیای ارقام بومی و توسعه صنایع تبدیلی کمک می کند.

تحولات بازار جهانی سیب

قزاقستان در مقیاس جهانی سهم نسبتاً محدودی از صنعت سیب دارد. بر اساس پیش بینی وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA)، تولید جهانی سیب در فصل زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ با کاهش ۵ درصدی به ۸۱.۷ میلیون تن می رسد.

پیش بینی می شود شرایط نامساعد جوی و کاهش سطح باغ های زیر کشت، برداشت سیب چین را به ۴۷ میلیون تن کاهش دهد. با این حال، چین همچنان حدود ۵۷.۵ درصد از کل تولید سیب جهان را در اختیار خواهد داشت.

سهم اتحادیه اروپا از تولید جهانی اندکی بیش از ۱۴ درصد است. سهم ایالات متحده آمریکا نیز ۶.۲ درصد برآورد می شود.

روسیه و اوکراین تنها کشورهای پساشوروی هستند که در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ سیب جهان قرار دارند.

ازبکستان، همسایه قزاقستان، نیز تجارت سیب را گسترش می دهد. بر اساس آمار کمیته ملی آمار ازبکستان، این کشور از ژانویه تا اوت ۲۰۲۵ حدود ۲۲ هزار و ۶۰۰ تن سیب صادر کرد. قزاقستان در کنار روسیه، یکی از دو خریدار عمده سیب ازبکستان است.

قزاقستان برای کاهش وابستگی به واردات سیب، حمایت از باغداران داخلی را افزایش داده است. این کشور می خواهد با توسعه باغ ها، افزایش تولید و احیای ارقام بومی، سهم بیشتری از بازار داخلی را به تولیدکنندگان خود اختصاص دهد.

همچنین بخوانید: صادرات محصولات کشاورزی در قزاقستان

میزان تولید سیب در قزاقستان

بر اساس آمار اداره ملی آمار قزاقستان، این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰۵ هزار و ۲۰۰ تن سیب تولید کرد. این میزان تولید، ۷۴ درصد از تقاضای داخلی را پوشش داد.

نیای وحشی سیب امروزی با نام علمی Malus sieversii همچنان در دامنه های کوهستان تیان شان می روید. حتی نام شهر آلماتی نیز از واژه قزاقی به معنای سیب گرفته شده است. با وجود این پیشینه تاریخی و طبیعی، قزاقستان همچنان بخش قابل توجهی از سیب مورد نیاز خود را وارد می کند.

اگرچه تجارت جهانی سیب رو به کاهش است. تولیدکنندگان بزرگ به جای تمرکز صرف بر صادرات، تقویت بازارهای داخلی را در اولویت قرار داده اند. قزاقستان هم برای جبران کمبود تولید داخلی، محدودیت های وارداتی را اجرا می کند و به احداث باغ های جدید، احیای ارقام بومی و توسعه صنایع تبدیلی کمک می کند.

رشد ناپایدار تولید داخلی سیب در قزاقستان

تولید سیب در قزاقستان طی یک دهه گذشته افزایش یافته است. با این حال، میزان برداشت این محصول همچنان از سالی به سال دیگر نوسان دارد.

بر اساس اعلام یربول تاشژورکوف، معاون وزیر کشاورزی قزاقستان، حمایت های دولتی از سال ۲۰۱۴ تاکنون، مجموع تولید سیب را ۴۳ درصد افزایش داده است. این حمایت ها همچنین عملکرد باغ ها را ۲۷ درصد بهبود داده اند.

با وجود این پیشرفت، قزاقستان همچنان به واردات سیب وابستگی زیادی دارد. بر اساس آمار اداره ملی آمار این کشور، قزاقستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۴ هزار و ۴۰۰ تن سیب وارد کرد. صادرات سیب این کشور نیز به ۲۰ هزار و ۷۰۰ تن رسید.

به این ترتیب، واردات حدود یک سوم از مصرف داخلی سیب را تأمین کرد.

لهستان، چین و ایران مهم ترین تأمین کنندگان سیب بازار قزاقستان هستند.

ممنوعیت فصلی واردات سیب برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی

دولت قزاقستان برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی، محدودیت های تجاری موقت را در دستور کار قرار داده است.

بر اساس دستور وزیر کشاورزی، واردات سیب از تمامی مبادی حمل ونقل از سوم سپتامبر تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ ممنوع است. این ممنوعیت واردات از کشورهای خارج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای عضو این اتحادیه را نیز شامل می شود. البته محموله های ترانزیتی از این محدودیت مستثنا هستند.

وزارت کشاورزی هدف از این تصمیم را حمایت از کشاورزان داخلی و ایجاد بازاری باثبات برای عرضه محصولات آن ها اعلام کرده است.

قزاقستان پیش از این نیز در سال ۲۰۲۴ ممنوعیت مشابهی را اجرا کرد. آن ممنوعیت، واردات جاده ای سیب را به مدت چهار ماه متوقف کرد.

دولت در کنار این محدودیت ها، حمایت های مالی خود از بخش کشاورزی را نیز افزایش داد. بر اساس اعلام وزارت کشاورزی، دولت بخشی از هزینه های کشاورزان را جبران می کند:

  • حداکثر ۳۰ درصد از هزینه خرید ماشین آلات کشاورزی
  • تا ۸۰ درصد از هزینه احداث سامانه های آبیاری
  • تا ۴۰ درصد از هزینه احداث باغ های سیب با روش کشت متراکم و حداقل مساحت پنج هکتار

استان آلماتی همچنان قطب اصلی صنعت سیب قزاقستان است. بر اساس آمار وزارت کشاورزی، باغ های سیب این استان ۹ هزار و ۹۰۰ هکتار مساحت دارند. از این میزان، ۲ هزار و ۲۰۰ هکتار به باغ های کشت متراکم اختصاص دارد.

شرکت محلی «بایمنه» (Baimene LLP) نیز یکی از نمونه های موفق این صنعت است. این شرکت در هر هکتار بین ۴۵ تا ۵۰ تن سیب برداشت می کند؛ رقمی که چندین برابر میانگین کشوری است.

احیای سیب آپورت؛ میراثی از آلماتی

نمادین ترین بخش برنامه قزاقستان برای توسعه صنعت سیب، احیای رقم بومی «آپورت» (Aport) است. این سیب درشت و معطر، نام آلماتی را در سراسر اتحاد جماهیر شوروی سابق بر سر زبان ها انداخته بود.

قاسم ژومارت توکایف، رئیس جمهور قزاقستان، دستور اجرای برنامه احیای این رقم را صادر کرد. وزارت کشاورزی نیز طرحی را برای دوره ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ آغاز کرده است. مؤسسات پژوهشی، سرمایه گذاران بخش خصوصی و نهالستان های تخصصی در اجرای این طرح مشارکت دارند.

با این حال، احیای آپورت با دشواری هایی همراه است. این رقم سیب فقط در دامنه های مرتفع کوهپایه ای رشد مطلوبی دارد. بخش قابل توجهی از اراضی مناسب این مناطق در اطراف آلماتی، اکنون به ساخت وساز مسکونی اختصاص یافته است.

باردهی درختان آپورت

درختان آپورت نیز برای رسیدن به مرحله باردهی به چندین سال زمان نیاز دارند.

بر اساس اعلام وزارت کشاورزی، پژوهشگران در سال ۲۰۲۵ نخستین باغ جدید آپورت را در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار در نزدیکی آلماتی احداث کردند. آن ها قصد دارند طی سه سال آینده، مساحت این باغ را به ۱۱۰ هکتار افزایش دهند. پیش بینی می شود نخستین محصول این باغ ها هفت تا هشت سال دیگر برداشت شود.

تولیدکنندگان معتقدند آپورت برای تولید انبوه و عرضه گسترده در بازار مناسب نیست. آن ها می توانند این رقم را به عنوان محصولی ممتاز و با ارزش افزوده بالا در یک بازار تخصصی عرضه کنند.

رومان صفروف، رئیس انجمن تولیدکنندگان سیب آپورت آلماتی، برآورد کرده است که تولید این رقم به ۱۰ تا ۱۵ سال زمان نیاز دارد تا بتواند نیاز بازار داخلی را به طور کامل پوشش دهد و زمینه صادرات پایدار آن را فراهم کند.

با این حال، تولیدکنندگان نخستین گام ها را برای ورود به بازارهای خارجی برداشته اند. بر اساس اعلام وزارت تجارت و همگرایی قزاقستان، شرکت ملی QazTrade و انجمن تولیدکنندگان آپورت در اوایل سال جاری میلادی تفاهم نامه ای امضا کردند.

این تفاهم نامه در حاشیه نمایشگاه بین المللی کشاورزی و صنایع غذایی «گرونه ووخه» (Grüne Woche) در برلین امضا شد. هدف طرفین از این توافق، معرفی و ترویج سیب آپورت در بازارهای خارجی است.

برنامه قزاقستان برای کاهش وابستگی به واردات سیب در سال های آینده

قزاقستان برای کاهش وابستگی به واردات سیب، چند مسیر را دنبال می کند. محدودیت واردات در فصل برداشت، پرداخت یارانه به باغداران، توسعه سامانه های آبیاری و افزایش بهره وری باغ ها از مهم ترین اقدامات دولت هستند.

احیای سیب آپورت نیز بخشی از برنامه بلندمدت این کشور برای تقویت تولید داخلی و ورود به بازارهای خارجی است. با این حال، توسعه باغ های جدید و رسیدن درختان به مرحله باردهی به زمان نیاز دارد.

گسترش صنایع تبدیلی و افزایش ظرفیت تولید نیز می تواند به کاهش وابستگی قزاقستان به واردات کمک کند. میزان موفقیت این برنامه ها به تداوم حمایت های دولتی و افزایش تولید پایدار در سال های آینده بستگی دارد.