صادرات محصولات کشاورزی قزاقستان طی پنج سال گذشته تقریباً دو برابر شده است. ارزش این صادرات از ۳.۸ میلیارد دلار به ۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
این رشد، جایگاه قزاقستان را بهعنوان یکی از تأمینکنندگان مهم مواد غذایی در آسیای مرکزی و بازارهای اطراف تقویت کرده است.
با این حال، دولت قزاقستان دیگر تنها افزایش حجم صادرات را دنبال نمیکند. این کشور قصد دارد با توسعه صنایع فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر، سهم بالاتری از ارزش اقتصادی بخش کشاورزی را در داخل کشور ایجاد کند.
جایگاه غلات در بازارهای منطقهای
محصولات کشاورزی قزاقستان اکنون به بیش از ۷۲ کشور صادر میشوند. غلات و آرد همچنان سهم قابل توجهی از این صادرات را تشکیل میدهند.
در ۱۱ ماه نخست آخرین سال بازاریابی، صادرات غلات و آرد قزاقستان به ۱۳.۵ میلیون تن رسید.
صادرات به بازارهای منطقهای نیز افزایش قابل توجهی داشت:
- افغانستان: ۲.۲ میلیون تن، با رشد ۵۹ درصدی
- ازبکستان: ۵.۶ میلیون تن، با رشد ۳۷ درصدی
- قرقیزستان: ۵۰۴ هزار تن، با رشد حدود ۴۰ درصدی
- ترکمنستان: ۲۱۰ هزار تن، با رشد ۳۴ درصدی
این ارقام نشان میدهد که قزاقستان همچنان یکی از تأمینکنندگان اصلی غلات و مواد غذایی در منطقه محسوب میشود.
صادرات محصولات کشاورزی قزاقستان به سمت فرآوری حرکت میکند
در سال ۲۰۲۵، صادرات محصولات کشاورزی قزاقستان به ۷ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۳۷ درصد افزایش داشت.
در همین سال، محصولات فرآوریشده حدود ۳.۶ میلیارد دلار از صادرات کشاورزی قزاقستان را تشکیل دادند. صادرات این گروه نیز ۳۵ درصد افزایش یافت.
یربول تاشژورکوف، معاون وزیر کشاورزی قزاقستان، گفت که راهبرد کشور فقط افزایش تولید مواد اولیه نیست. قزاقستان میخواهد بخش بیشتری از محصولات کشاورزی را در داخل کشور فرآوری کند و محصولات با ارزش افزوده بالاتر به بازارهای خارجی بفرستد.
برای نمونه، تبدیل گندم به آرد یک مرحله از فرآوری است. اما فرآوری عمیقتر گندم میتواند محصولاتی مانند نشاسته، گلوتن، اسیدهای آمینه، شربتها، ویتامینها و بیواتانول تولید کند.
این رویکرد میتواند ارزش اقتصادی بیشتری برای بخش کشاورزی ایجاد کند و فرصتهای جدیدی برای صنایع غذایی و تولیدی قزاقستان به وجود آورد.
هدف قزاقستان؛ فرآوری ۷۰ درصد محصولات کشاورزی
دولت قزاقستان قصد دارد سهم محصولات کشاورزی فرآوریشده را به ۷۰ درصد افزایش دهد.
بر اساس برنامههای موجود، تا سال ۲۰۲۸ تأسیسات جدید فرآوری عمیق با ظرفیت مجموع ۵.۸ میلیون تن در سال ایجاد خواهد شد.
برای اجرای این پروژهها نیز حدود ۱.۹ تریلیون تنگه، معادل تقریباً ۳.۹ میلیارد دلار سرمایهگذاری پیشبینی شده است.
توسعه این واحدها میتواند ظرفیت صنایع غذایی و کشاورزی قزاقستان را افزایش دهد و زمینه صادرات محصولات فرآوریشده با ارزش افزوده بیشتر را فراهم کند.
تغییر الگوی کشت در کشاورزی قزاقستان
قزاقستان همزمان ساختار تولید محصولات کشاورزی را نیز تغییر میدهد.
در سالهای اخیر، سطح زیر کشت گندم حدود ۹۰۰ هزار هکتار کاهش یافته است. در مقابل، سطح زیر کشت دانههای روغنی بیش از یک میلیون هکتار و سطح زیر کشت حبوبات حدود ۲۷۵ هزار هکتار افزایش پیدا کرده است.
این تغییر میتواند تنوع مواد اولیه مورد نیاز صنایع فرآوری را افزایش دهد و وابستگی بخش کشاورزی به یک گروه محدود از محصولات را کاهش دهد.
قزاقستان در سال ۲۰۲۵ همچنین رکورد تولید ۴.۸ میلیون تن دانههای روغنی را ثبت کرد.
تولید مواد غذایی نیز در همین سال با رشد ۸.۱ درصدی به ۳.۹ تریلیون تنگه، معادل حدود ۸ میلیارد دلار رسید.
زنجیره ارزش؛ مدل جدید صادرات کشاورزی قزاقستان
راهبرد جدید قزاقستان را میتوان در قالب یک زنجیره اقتصادی کامل خلاصه کرد:
تنوع بیشتر در مزارع → تولید مواد اولیه متنوعتر → توسعه صنایع فرآوری → تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر → افزایش صادرات
این مدل به قزاقستان اجازه میدهد بهجای تمرکز بر صادرات مواد خام، بخش بیشتری از مراحل تولید را داخل کشور انجام دهد.
در چنین شرایطی، توسعه صنایع فرآوری میتواند به افزایش سرمایهگذاری، ایجاد فرصتهای شغلی و رشد صادرات محصولات غذایی کمک کند.
مسیر قزاقستان برای افزایش ارزش صادرات
افزایش صادرات محصولات کشاورزی قزاقستان در کنار سرمایهگذاری در صنایع فرآوری، نشان میدهد که این کشور در حال تغییر مدل حضور خود در بازار جهانی مواد غذایی است.
قزاقستان همچنان یکی از صادرکنندگان بزرگ غلات و آرد در منطقه محسوب میشود، اما سیاست جدید دولت بر توسعه محصولات فرآوریشده و ایجاد زنجیرههای ارزش متمرکز است.
اگر برنامههای سرمایهگذاری و توسعه صنایع فرآوری طبق برنامه پیش برود، قزاقستان میتواند از یک صادرکننده بزرگ غلات و مواد اولیه کشاورزی به یکی از مراکز مهم تولید و صادرات محصولات غذایی فرآوریشده در اوراسیا تبدیل شود.
