صادرات نفت قزاقستان؛ نفت این کشور کجا می رود؟

صادرات نفت قزاقستان در سال ۲۰۲۵ به رکورد جدیدی رسید. این کشور در این سال ۷۶.۳ میلیون تن نفت خام به بازارهای خارجی صادر کرد.

بر اساس داده های اداره ملی آمار قزاقستان، حجم صادرات نفت نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۷.۴ درصد افزایش داشت. این رقم در مقایسه با سال ۲۰۱۵ نیز نزدیک به ۲۰ درصد بیشتر بود.

ایتالیا همچنان بزرگ ترین خریدار نفت قزاقستان باقی ماند. در بخش حمل و انتقال نیز کنسرسیوم خط لوله خزر یا CPC مهم ترین مسیر صادرات نفت این کشور بود.

صادرات نفت قزاقستان در یک دهه چه تغییری کرده است؟

حجم صادرات فیزیکی نفت قزاقستان طی یک دهه گذشته بیشتر شده است.

این کشور در سال ۲۰۱۵ حدود ۶۳.۶ میلیون تن نفت صادر کرد. این رقم در سال ۲۰۲۲ به ۶۵.۲ میلیون تن رسید.

روند افزایش صادرات در سال های بعد سرعت بیشتری گرفت.

قزاقستان در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۱ میلیون تن نفت صادر کرد. یک سال بعد، این رقم به ۷۶.۳ میلیون تن رسید.

سال	حجم صادرات نفت
۲۰۱۵	۶۳.۶ میلیون تن
۲۰۲۲	۶۵.۲ میلیون تن
۲۰۲۴	۷۱ میلیون تن
۲۰۲۵	۷۶.۳ میلیون تن

افزایش صادرات در سال های اخیر همزمان با رشد تولید نفت قزاقستان اتفاق افتاده است.

قزاقستان در سال ۲۰۲۵ چقدر نفت تولید کرد؟

قزاقستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۹.۶ میلیون تن نفت تولید کرد.

افزایش تولید در میدان تنگیز یکی از عوامل مهم در ثبت این رکورد بود.

با این حال، اختلالات ایجادشده در فعالیت های CPC بر برنامه تولید سال ۲۰۲۶ تاثیر گذاشته است.

هدف اولیه تولید نفت قزاقستان برای سال ۲۰۲۶ حدود ۹۸ میلیون تن تعیین شده بود. این هدف بعدا به ۹۶ میلیون تن کاهش یافت.

ارزش صادرات نفت قزاقستان چقدر است؟

رشد حجم صادرات تنها بخشی از تصویر صادرات نفت قزاقستان است.

ارزش صادرات نفت این کشور از ۲۶.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۵ به حدود ۴۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسید.

این افزایش معادل رشد ۴۹.۳ درصدی است.

با این حال، بالاترین ارزش صادرات نفت قزاقستان در سال ۲۰۲۲ ثبت شد. در آن سال ارزش صادرات به ۴۶.۹ میلیارد دلار رسید.

این آمار نشان می دهد که حجم صادرات و ارزش آن همیشه همزمان افزایش پیدا نمی کنند.

افزایش حجم صادرات، اما کاهش ارزش فروش

قزاقستان در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۷.۴ درصد نفت بیشتری صادر کرد.

اما ارزش صادرات نفت در همین دوره ۶.۸ درصد کاهش یافت.

ارزش محاسبه شده متوسط هر تن نفت صادراتی نیز از حدود ۶۰۴ دلار به ۵۲۴ دلار کاهش پیدا کرد.

این اختلاف، تاثیر قیمت جهانی نفت بر درآمد صادراتی قزاقستان را نشان می دهد.

به عبارت دیگر، افزایش حجم نفت صادراتی لزوما به معنای افزایش ارزش صادرات نیست.

ارزش صادرات نفت با درآمد دولت تفاوت دارد

رقم ۴۰ میلیارد دلاری، ارزش نفت خام فروخته شده در بازارهای خارجی است.

این رقم را نباید درآمد مستقیم دولت قزاقستان دانست.

درآمد حاصل از فروش نفت میان شرکت ها و دیگر مشارکت کنندگان در بخش تولید، انتقال و سرمایه گذاری توزیع می شود.

دولت نیز از طریق مالیات، پرداخت های ویژه بهره برداران منابع زیرزمینی و مشارکت در دارایی های نفت و گاز از این بخش درآمد کسب می کند.

ایتالیا بزرگ ترین خریدار نفت قزاقستان است

ایتالیا در سال ۲۰۲۵ همچنان بزرگ ترین مقصد صادرات نفت قزاقستان بود.

این کشور در این سال حدود ۲۸.۹ میلیون تن نفت از قزاقستان خریداری کرد.

ارزش این صادرات حدود ۱۵.۲ میلیارد دلار بود.

سهم ایتالیا از کل صادرات نفت قزاقستان به حدود ۳۷.۸ درصد از نظر حجم و ۳۸.۱ درصد از نظر ارزش رسید.

این آمار نشان می دهد بازار ایتالیا نقش بسیار مهمی در تجارت نفت قزاقستان دارد.

پنج بازار اصلی نفت قزاقستان در سال ۲۰۲۵

پس از ایتالیا، چند کشور اروپایی در فهرست بزرگ ترین خریداران نفت قزاقستان قرار داشتند.

هلند با خرید ۱۰.۶ میلیون تن نفت به ارزش ۵.۶ میلیارد دلار در جایگاه دوم قرار گرفت.

فرانسه نیز ۵.۶ میلیون تن نفت به ارزش ۳ میلیارد دلار از قزاقستان خریداری کرد.

پس از آن رومانی با ۵.۳ میلیون تن به ارزش ۲.۶ میلیارد دلار قرار داشت.

یونان نیز ۴.۳ میلیون تن نفت به ارزش ۲.۳ میلیارد دلار وارد کرد.

پنج بازار بزرگ نفت قزاقستان در مجموع بیش از ۷۰ درصد صادرات نفت این کشور را از نظر حجم و ارزش به خود اختصاص دادند.

کشور	حجم خرید در ۲۰۲۵	ارزش خرید
ایتالیا	۲۸.۹ میلیون تن	۱۵.۲ میلیارد دلار
هلند	۱۰.۶ میلیون تن	۵.۶ میلیارد دلار
فرانسه	۵.۶ میلیون تن	۳ میلیارد دلار
رومانی	۵.۳ میلیون تن	۲.۶ میلیارد دلار
یونان	۴.۳ میلیون تن	۲.۳ میلیارد دلار

چین، ترکیه و کره جنوبی چه سهمی دارند؟

بازار نفت قزاقستان فقط به اروپا محدود نیست.

چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۸ میلیون تن نفت به ارزش ۲ میلیارد دلار از قزاقستان خرید.

ترکیه نیز ۲.۹ میلیون تن نفت به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار وارد کرد.

آلمان با ۲ میلیون تن به ارزش یک میلیارد دلار در جایگاه دیگری از بازارهای مهم قرار داشت.

قزاقستان همچنین حدود ۱.۸ میلیون تن نفت به ارزش ۷۶۳.۲ میلیون دلار به سنگاپور صادر کرد.

کره جنوبی نیز ۱.۵ میلیون تن نفت به ارزش ۸۰۷ میلیون دلار از این کشور خریداری کرد.

این آمار نشان می دهد که قزاقستان علاوه بر بازارهای اروپایی، تلاش می کند حضور خود را در بازارهای آسیایی نیز حفظ کند.

CPC همچنان مسیر اصلی صادرات نفت قزاقستان است

جغرافیای صادرات نفت قزاقستان ارتباط مستقیمی با زیرساخت های انتقال نفت دارد.

کنسرسیوم خط لوله خزر یا CPC همچنان مهم ترین مسیر صادرات نفت این کشور محسوب می شود.

CPC در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۴.۸ میلیون تن نفت قزاقستان را منتقل کرد.

این رقم بخش بسیار بزرگی از کل صادرات نفت قزاقستان را تشکیل می دهد.

وابستگی قابل توجه صادرات به یک مسیر اصلی باعث شده است که امنیت و پایداری زیرساخت های انتقال نفت اهمیت زیادی برای قزاقستان داشته باشد.

مسیر باکو تفلیس جیحان چه نقشی دارد؟

قزاقستان در کنار CPC از مسیرهای دیگر نیز برای صادرات نفت استفاده می کند.

یکی از این مسیرها خط لوله باکو تفلیس جیحان یا BTC است.

قزاقستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون تن نفت از این مسیر صادر کرد.

جمهوری آذربایجان اعلام کرده است که آماده افزایش ظرفیت دریافت نفت قزاقستان به ۲.۲ میلیون تن در سال است.

توسعه این مسیر برای قزاقستان اهمیت استراتژیک دارد.

تنوع بخشیدن به مسیرهای صادراتی می تواند وابستگی به یک مسیر انتقال را کاهش دهد و دسترسی این کشور به بازارهای بین المللی را تقویت کند.

صادرات نفت قزاقستان در نیمه نخست ۲۰۲۶ کاهش یافت

روند صادرات نفت قزاقستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ تغییر کرد.

این کشور از ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۳۳ میلیون تن نفت صادر کرد.

این رقم نسبت به ۳۵.۴ میلیون تن صادرات در مدت مشابه سال ۲۰۲۵، حدود ۶.۷ درصد کاهش داشت.

ارزش صادرات نیز کاهش یافت.

ارزش صادرات نفت قزاقستان در این دوره از ۱۹.۵ میلیارد دلار به ۱۸.۸ میلیارد دلار رسید.

این کاهش معادل ۳.۶ درصد بود.

ارزش متوسط هر تن نفت افزایش یافت

با وجود کاهش حجم صادرات، ارزش محاسبه شده متوسط هر تن نفت صادراتی افزایش پیدا کرد.

این رقم از حدود ۵۵۰ دلار در نیمه نخست ۲۰۲۵ به حدود ۵۶۸ دلار در نیمه نخست ۲۰۲۶ رسید.

بنابراین، کاهش حجم صادرات در این دوره با کاهش مشابه ارزش صادرات همراه نشد.

سهم نفت از صادرات قزاقستان کاهش پیدا کرد

نفت همچنان بخش مهمی از تجارت خارجی قزاقستان است، اما سهم آن از کل صادرات کشور در نیمه نخست ۲۰۲۶ کاهش یافت.

سهم نفت از درآمد کلی صادرات قزاقستان از ۵۲.۹ درصد در ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۵ به ۴۶.۵ درصد در مدت مشابه ۲۰۲۶ رسید.

در همین دوره، ارزش کل صادرات قزاقستان از ۳۶.۸ میلیارد دلار به ۴۰.۳ میلیارد دلار افزایش یافت.

این روند نشان می دهد سایر گروه های کالایی نیز سهم بیشتری در صادرات کشور پیدا کرده اند.

ایتالیا در سال ۲۰۲۶ نیز بزرگ ترین بازار باقی ماند

ایتالیا در نیمه نخست ۲۰۲۶ جایگاه خود را به عنوان بزرگ ترین بازار نفت قزاقستان حفظ کرد.

این کشور در این دوره حدود ۱۱.۸ میلیون تن نفت از قزاقستان وارد کرد.

ارزش این صادرات به حدود ۶.۸ میلیارد دلار رسید.

پس از ایتالیا، هلند با ۴.۴ میلیون تن به ارزش ۲.۵ میلیارد دلار قرار گرفت.

فرانسه نیز ۳.۲ میلیون تن نفت به ارزش ۱.۹ میلیارد دلار خریداری کرد.

ترکیه با ۲.۱ میلیون تن به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار و یونان با ۱.۹ میلیون تن به ارزش یک میلیارد دلار در رتبه های بعدی قرار گرفتند.

این پنج بازار در مجموع ۷۰.۹ درصد صادرات نفت قزاقستان از نظر حجم و ۷۱.۸ درصد از نظر ارزش را به خود اختصاص دادند.

دیگر مقاصد نفت قزاقستان در نیمه نخست ۲۰۲۶

در کنار پنج بازار اصلی، چند کشور دیگر نیز در فهرست مقاصد مهم نفت قزاقستان قرار داشتند.

سنگاپور حدود ۱.۵ میلیون تن نفت وارد کرد.

رومانی نیز ۱.۴ میلیون تن خرید داشت.

اسپانیا و چین هر کدام حدود ۱.۲ میلیون تن نفت از قزاقستان وارد کردند.

آلمان نیز حدود یک میلیون تن نفت خریداری کرد.

تولید نفت قزاقستان در نیمه نخست ۲۰۲۶

کاهش صادرات نفت در نیمه نخست ۲۰۲۶ همزمان با کاهش تولید نفت قزاقستان رخ داد.

این کشور در فاصله ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۴۵.۷ میلیون تن نفت تولید کرد.

با این حال، توسعه میدان تنگیز می تواند ظرفیت تولید قزاقستان را در ادامه سال افزایش دهد.

تنگیزشورواویل تولید خود را افزایش می دهد

شرکت تنگیزشورواویل (Tengizchevroil) در ماه ژوئیه اعلام کرد که پس از توسعه میدان تنگیز به ظرفیت طراحی خود رسیده است.

تولید روزانه این شرکت به حدود ۱۲۰ هزار تن افزایش یافته است.

تنگیزشورواویل انتظار دارد در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۰ میلیون تن نفت تولید کند.

افزایش ظرفیت میدان تنگیز می تواند در سال های آینده نقش مهمی در سطح تولید و صادرات نفت قزاقستان داشته باشد.

تعهدات اوپک پلاس بر تولید قزاقستان تاثیر دارد

تولید و صادرات نفت قزاقستان تنها به ظرفیت تولید داخلی و شرایط خطوط لوله وابسته نیست.

تعهدات این کشور در چارچوب اوپک پلاس نیز بر میزان تولید تاثیر می گذارد.

در نشست ۶ سپتامبر، کشورهای شرکت کننده از جمله قزاقستان توافق کردند سطح تولید تعیین شده برای سپتامبر را در ماه اکتبر حفظ کنند.

کشورها همچنین بر پایبندی به توافق های موجود تاکید کردند.

نشست بعدی اوپک پلاس برای ۴ اکتبر برنامه ریزی شده است.

این تصمیم ها می توانند بر میزان عرضه نفت قزاقستان و در نتیجه بر حجم صادرات آن تاثیر بگذارند.

آینده صادرات نفت قزاقستان به کدام سمت می رود؟

صادرات نفت همچنان یکی از پایه های اصلی اقتصاد قزاقستان است.

با این حال، سیاست اقتصادی این کشور فقط بر افزایش تولید و صادرات نفت تمرکز ندارد.

قزاقستان در سال های اخیر تلاش کرده است صنایع فرآوری، پتروشیمی و بخش های دارای ارزش افزوده بالاتر را توسعه دهد.

تنوع بخشی به مسیرهای صادراتی نیز در همین چارچوب اهمیت پیدا می کند.

افزایش ظرفیت مسیرهایی مانند BTC می تواند گزینه های بیشتری برای انتقال نفت قزاقستان فراهم کند.

از طرف دیگر، توسعه صنایع پایین دستی می تواند بخشی از نفت خام را به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کند.

درآمد نفتی چگونه به اقتصاد قزاقستان کمک می کند؟

اهمیت صادرات نفت برای قزاقستان فقط به ارزش فروش نفت خام در بازارهای خارجی محدود نمی شود.

درآمدهای نفتی از طریق مالیات و صندوق ملی به تامین مالی عمومی کمک می کنند.

شرکت های نفتی نیز در مناطق تولیدکننده در زیرساخت ها و پروژه های اجتماعی سرمایه گذاری می کنند.

هدف بلندمدت قزاقستان این است که بخشی از درآمدهای منابع طبیعی را به زیرساخت، دارایی های مولد و سرمایه انسانی تبدیل کند.

این موضوع برای اقتصادی که به دنبال کاهش وابستگی به نفت است، اهمیت زیادی دارد.

جمع بندی

صادرات نفت قزاقستان در سال ۲۰۲۵ به ۷۶.۳ میلیون تن رسید و رکورد جدیدی ثبت کرد.

ایتالیا با خرید ۲۸.۹ میلیون تن نفت، بزرگ ترین بازار قزاقستان بود. هلند، فرانسه، رومانی و یونان نیز در میان پنج مقصد اصلی قرار داشتند.

در بخش انتقال، CPC با جابه جایی حدود ۶۴.۸ میلیون تن نفت همچنان مسیر اصلی صادرات این کشور بود. مسیر BTC نیز حدود ۱.۲ میلیون تن نفت قزاقستان را منتقل کرد.

با این حال، صادرات نفت در نیمه نخست ۲۰۲۶ کاهش یافت و به ۳۳ میلیون تن رسید. همزمان، سهم نفت از کل صادرات قزاقستان نیز کاهش پیدا کرد.

توسعه میدان تنگیز، تعهدات قزاقستان در اوپک پلاس و تلاش برای متنوع کردن مسیرهای صادراتی، از عوامل مهمی هستند که آینده صادرات نفت این کشور را شکل می دهند.

در بلندمدت نیز قزاقستان تلاش می کند درآمد حاصل از منابع طبیعی را به توسعه صنایع فرآوری، پتروشیمی، زیرساخت و سرمایه انسانی اختصاص دهد تا وابستگی اقتصاد به صادرات نفت خام کاهش پیدا کند.